Birkaç gün önceki Frida Kahlo anmamız sırasında onu biyografik romanının yazarı EMİNE EBRU bizi uyardı: "O, aslında 10 Temmuz'da doğdu..." Bizler de bu öneriyi yumuşakça ve sadaketle göğüsledik, ama aklımıza deli sorular takıldı... Sevgili Emine Ebru, Frida Kahlo’nun takvimle arası hiçbir zaman düz gitmedi. Doğumu 6 Temmuz'du ama o kendine 10 Temmuz’u seçti. Çünkü o tarih Meksika Devrimi’ydi — kendini yalnızca doğurmakla yetinmedi, bir halkın yeniden doğduğu günle de özdeşleştirdi. Ve sonra 13 Temmuz. Sanki bu hikâyede üç rakam yetti ona: 6, 10, 13. (Bu aradaki 12 rakamı da sanki öykü kitaplarınızdan birisine bir gönderme.) Toplam 7 gün. Hayatını anlatmaya 7 gün, yaşamaya 7ömür yetmedi belki ama... Siz La Frida ’da bunu yapmayı denediniz. Bu söyleşi, Frida’nın doğum günüyle sizin doğumunuz arasında bir köprü belki de. Siz 1 Şubat doğumlusunuz ama bu kelimelerle birlikte ikinci kez doğmuşsunuz gibi... O yüzden size klasik sorular değil, biraz içe sızan, biraz tahıl bazlı bir içki gibi yakan, biraz da Frida'nın aynasından yansıyan sorular sormak istiyorum. La Frida ’yı yazarken kendinizi mi konuşturduğunuzu, yoksa onun sustuğu yerlerden mi ses verdiğinizi doğrusu çok merak ediyorum. Bu arada evet, biz sizin cümlelerinizi biliyoruz: Kısa, serin, beklenmedik. Ama bu defa biraz daha uzun kalmanızı diliyoruz bizimle; sadece cümlelerinizin geometrisini, kuantum parçacıklarını değil, size ait olan sesi uzun uzun duymak istiyoruz. Çünkü siz kitaplarla konuşan bir yazarsınız. Bize de uzun uzadıya bu söyleşide kitapla, kadınla ve kendimizle konuşma fırsatı lütfen tanıyın. Frida’nın ruhuna tütsü, kelimelerinize ateş gerek. Hazırsanız başlıyoruz.   “La Frida”yı yazarken Frida’nın hayatı sizin kendi kadınlık hikâyenizde hangi duygusal alanlara dokundu? Onunla ilk hangi yarada buluştunuz? “Frida’nın yatağa bağımlı bedeni, benim yıllarca içime gömdüğüm cümleleri doğrulttu.” Bu cümleyi kurarken Frida'nın sizin için bir tür aynaya mı dönüştüğünü düşündünüz? Frida için tam bir acı zanaatçısı tabirini yakıştırmamızın sebebi belki de “ başıma gelen en iyi şey acıya alışmaya başlamam” demesi olabilir. Onunla empati yaptığım için aynı duygusal boşlukta mı buluştuk yoksa ben de acıya alıştığım için mi aynı alanlarda karşılaştık bilemiyorum. Ama şu var ki zaman geçtikçe her şey değişiyor, yaşantımız, değerlerimiz ve duygularımız. Özellikle duygularımızı eğitmeye çalışıyoruz, çünkü kimse acı çekmek ya da buna alışmak istemiyor. Ben odaklı yaşadığımız bu çağda Frida’nın yaşadıklarını anlayabilen onunla aynı paralelde hisseden insan sayısı azaldı, öyle de olmalı belki. Kız kardeşiyle aldattığı kocasına âşık kalabilen kimse kalmadı çevremizde. Frida her anlamda farklı bir kadın, döneminin en aykırısı, en isyankârı. Buna rağmen yaşıyor tüm bunları ve yaşadığı her şey onu Frida yapıyor. Sadece yetenek değil. Aynaya baktığımda bunu görüyorum.   Frida acıyı dönüştüren bir kadındı. Ve romanınızda “Boynuna taktığı o korseler, bana kelimelerin nasıl bir zırh olabileceğini öğretti.” yazmışsınız Siz yazarlığınızda bu acıyla nasıl ilişkilendiniz? Acı sizin için de yaratıcı bir alan mıdır? İnsan zor şartlarda daha yaratıcı olur. Kimi acıyla beslenir, kimi yaralarıyla. İyileşmek de ister insan, sığınacak yer arar, yaranın üzerini örter yarattıklarıyla. Bu içsel bir durum da olabilir yaşadığımız dönemler de etkileyebilir. Zira Frida ruhunun ve öz yaşamının kederleri bir yana olanca acı dolgulu bir zaman ve mekânda var olmuştur. Bir önceki soruda dediğim gibi yetenek, istek ve azim yeterli olmayabiliyor, insan acıyla yoğrulmazsa, zorda kalmazsa üretmeyebilir, kolay olanı seçer, rahatı seçer. Bizler hala bizden öncekilerin yarattıklarından feyz alıyoruz. Frida’nın acıları, Dali’nin deliliği, Van Gogh’un tutkusu, Dostoyevski’nin derinliği, Beethoven’ın isyanı olmasa o harikulade eserler nasıl çıkardı kim bilir!   Peki, Frida'nın acısıyla kurduğunuz bu yakınlık, onunla bir tür duygusal bağ da kurmanıza yol açtı mı? Daha doğrudan sorayım: Frida’yı seksi bulur muydunuz erkek olsaydınız ya da objektif bir kadın gözüyle?.. “Evet. Ama o bildiğimiz türden değil. Frida’nın cinselliği, meydan okuyuşuydu. Seksiliği ise acının ta kendisiydi.” sözlerinizi hatırlatarak… Frida’yı bir bütün olarak seksi bulurdum evet. Fiziksel güzellikten öte başka şeyleri görmek lazım. Bir kere devrimci tarafı çekerdi beni, korkusuz ve isyankâr olması. Vazgeçmeyişi de önemli. Diego ile bu sebepten aynı eksen etrafında buluştular hep. Ne vazgeçtiler, ne birbirlerinden gittiler. Beraber de olamadılar ama aralarındaki tutkuyu ve aşkı kaybetmediler. Kim istemez, kim seksi bulmaz ki böyle bir kadını!   Kadın gözüyle Frida’yı yazmak, onu bir 'ikon'dan çıkarıp bir 'kadın'a dönüştürmek nasıl bir deneyimdi? “Frida’nın yüzüne değil, iç çekişlerine baktım. İmgeler değil, inlemelerle konuştum onunla.” Bir kadın olarak onunla konuştuğunuzu söylediniz. Bu yazarlık sürecinde bir tür içsel diyalog da gelişti mi aranızda? O içsel diyaloglar sadece Frida ile olmadı, Freud’la daha fazla konuştum mesela. Anlamakta güçlük çektiğim için çok zorlandım Freud’la iletişim kurmakta. Frida ile aynı paraleldeydik, politik ve sanatsal anlamda devrimci bu kadın ressamın bir tablosu bile benim yıllarca anlatmak istediklerimin resmiydi. Bu sebepten takdir ettim, bu sebepten saygı duydum, bu sebepten içselleştirdim. Frida ile her şey daha konforluydu. Romanınızda Frida’nın düşükleri, çocuk hasreti ve yalnızlığı çok çarpıcı. Bu bölümleri yazarken kadınlığınıza/anneliğinize dair hangi duvarlarla yüzleştiniz şu cümleleri yazarken: “Rahmine düşen ölü bebek kadar canlıydı onun yalnızlığı. Yazarken içimde bir sessizlik doğurdu.” Kadınların anlat(a)madıkları hakkında yazarken siz de sustunuz mu hiç? Bir kere şunda anlaşalım. Kadınlar susmuyor, kadınlar konuşuyor fakat dinleyen yok, anlayan yok. Daha ne yapsın bu kadınlar? Boş duvara anlatmakla eşdeğer bazı şeyler. Tarihe adını yazmış kadınlardan güç alarak yapılıyor bazı şeyler, eskiden de farklı değildi yani. Tüm dönemlerde kadınlar susturulmaya çalışıldı, kimi sustu, kimi isyan etti politikacı, sanatçı, aktivist ya da savaşçı oldu. Onları konuşmaya devam ettik, anmaya çalıştık, öncümüz oldular. Bir kıvılcımla başlar tüm yangınlar. Frida da kendi döneminin zorluklarını yaşadı, onu Frida yapan acılarına rağmen sanatını konuşturmasıydı. Ezberbozan ilişkileri, feminist yanı, güzellik algısı gibi şeyler tüm bunların dışında kalıyor. Frida ile Diego’nun fırtınalı ilişkisini yazarken kendi aşk tanımlarınızla ne kadar çarpıştınız? ‘La Frida’da bu aşk sarsıcı, yer yer zehirli ama bir o kadar da vazgeçilemez çizgide ilerliyor. Kendi edebiyat sanatınızda, özellikle “12” adlı kitapta da aşk, genellikle eksik ya da geç kalmış bir şey olarak karşımıza çıkıyor. Aşk sizin için daha çok bir sığınak mıydı, yoksa bir çıkmaz mı? “Diego’nun gözlerine baktığında, orada geçmişini değil, gelecekte yaşayacağı acıları gördü Frida. O acıya evet dedi.” Bu türden bir “evet”i siz hiç verdiniz mi yazarken ya da yaşarken? Aşka inanmayan birinin aşk hayatına hiç girmeyelim benceJ Ama aşk tanımlarıma göre aykırı bir ilişkiydi Frida ile Diego’nun aşkı. Sıradan aşklar için yaratılmadıkları aşikârdı. Aşk böyle âşık çiftlerin hikâyesinde güzel, filmlerde, kitaplarda güzel. Uzaktan bakınca güzel, içine girince tekniklerin eksikse boğulursun. Riske girmeye gerek yok bence. Özellikle şu zamanda. Frida'nın hayatı, yarım kalmış projeler, tamamlanmamış tuvallerle dolu. Sizin kaleminizde de çoğu karakter sanki bir yere varamadan durur, kalakalır. Tam da bu yüzden ‘yarım’lıkla ilgili hem çok tanıdık hem çok özel bir bağınız var gibi. Frida sizce neyi tamamlayamadı? Ve siz onun hangi eksikliğine ses oldunuz şu satırları yazdıktan sonra: “Kendimi Frida’nın içindeki boş odada buldum. Ne duvar vardı ne tavan. Sadece yazı vardı.” Kendi yazarlığınız da bir tamamlayış mı yoksa bir iç boşluğa yazılmış mektup mu? Frida’yı günümüzde tamamlayabilen keşke ‘ben’ olsaydım. Bunu gerçekten isterdim. Ama ben de kendi hayatımda yarım kalacağım ve beni de tamamlayabilecek birisi olmayacak. Herkes kendinden sorumlu, yapabildiklerimizden çok daha fazla yapamadıklarımız, yaşayamadıklarımız var. Frida, bilinen ve bilinmeyen tüm renkleri hayatında kullandı, yine de yarım kaldı. Onu anlamak, ona ulaşabilmek bile beni kat be kat yüceltti. Dediğim gibi onun yaratıcı olması değildi onu eşsiz kılan, acılarıyla barışık olması ve belki de otoportrelerinde çirkinliğe karşı meydan okumasıydı. Ne desem boş, ne desem yarım kalacak.   Sizi “kitaplarla konuşan yazar” olarak tanıyoruz. Gerçekten de her kitabınızda bir sesle, bir suretle konuşuyormuşsunuz gibi. Peki La Frida’yı yazarken hangi kitapla konuştunuz en çok? Ya da şöyle sorayım: Siz kitaplarla ne konuşuyorsunuz Emine Hanım? Ne fısıldıyorlar size, siz onlara ne itiraf ediyorsunuz? Bir kütüphanede yıllarınız geçmişse kitaplarla konuşmanız anlamsız olmaz bence. Beni oku, beni de oku, bana bak, nasıl da güzelim, nasıl da doluyum, beni okumadan nasıl geçersin, bana bakmak ağır mı geldi, neler de anlatmışım diyen bir sürü kitap var etrafta. Biriyle konuştuğumda diğerinin hatırı kalacak diye diye hepsine laf atarken bulursun kendini. Bir çeşit delilik mi, olabilir evet inkâr edemem. Hangimiz bir dönem kafayı yemiyoruz ki! Frida’yı yazarken kitaptan çok filmiyle, belgeselleri ya da çeşitli videolarla ilgilendim, mekânları merak ettim, o dönemin şarkılarını, ilişkilerini anlamaya çalıştım. Kitaplara ne itiraf ettiğime gelince, belki bir gün bir kitapta okursunuz diyeyim.   O kitabı epey bekleyecek de olsak buna değer diye düşünüyoruz. Çok nazik ve cesur yanıtlarınız çok teşekkürler Emine Ebru. HALİL GÖKHAN Yazarın web sayfası kafekultur.com/ee #FridaKahlo   #LaFrida   #EmineEbru   #BirKadınıYazmak   #KadınYaradır   #SanatVeAcı   #YüzünüFridaGibiTaşı   #BenimFridam   #FridaRuhu   #LaFridaRomanı   #YazarınGölgesi   #KalemVeÇiçek   #KendiYüzünüBoyayanKadın   #KadınYazarlarKulübü   #AcınınResmi   #FridaGibiYaşamak   #EmineEbruYazıyor   #FridanınKızKardeşi   #Fridaİçimizde   #YaralıAmaGüçlü   #AşklaYazılmışRoman   #FridaGibiSev   #YüzleşmeRomanı   #KadınPortresi   #YazınınResmi   #RuhunKırmızıGülü   #FridanınKöprüsü   #SanatınYarası   #YazarınPortresi   #KalemdenFrida

Frida Kahlo'ya La Frida romanıyla aynadan bakan Emine Ebru. La Frida: Acının İçinden Doğan Güzelliğe Yolculuk Bugün Frida’nın doğum günü. 6 Temmuz. Ve Frida hâlâ yaşıyor. Kâh acının en derin çığlığı, kâh aşkın en çırılçıplak haliyle... Kendine meydan okuyan kaşlarıyla, toprağın sesini taşıyan gözleriyle, devrimci gövdesiyle, çiçekli saçlarıyla ve ayakta kalan gururuyla hâlâ bizimle. O sadece bir ressam değildi. Bir devrimciydi. Bir kadın, bir eş, bir âşık, bir dost, bir yara, bir maske ve hepsinden öte: kendi bedeninin taşıyıcısıydı. Frida Kahlo’yu sevmek, sadece fırçasının izini sürmek değildir; acının içinden geçen bir kadının gücünü, inadını ve yaşama tutunma biçimini anlamaya çalışmaktır. Ve şimdi, Emine Ebru’nun yazdığı La Frida romanı tam da bunu yapıyor. Bir Roman Değil, Bir Ayna: La Frida Emine Ebru, Frida’yı bir kahraman olarak değil, bir insan olarak anlatıyor. Frida’nın yattığı yataktan kalkamadan çizdiği resimleri, acılarını sırtında taşıdığı korselerle boyadığı tuvallerini, Diego Rivera’ya duyduğu nehir gibi akan aşkı, o aşkın kirli sularına rağmen yeniden yeniden yüzmeye çalışmasını... Frida, aşk için kendinden vazgeçmedi. Ama kendini de bırakmadı. Onu anlatan her satırda, kadının içindeki yangını hissettik. Ebru’nun kalemiyle, Frida'nın “Bir kadın, bir resimdir” diyen sessiz haykırışı ete kemiğe büründü. La Frida sıradan bir biyografi değil. Romanın her satırı, Frida’nın tablosu gibi: canlı, kanlı, çarpıcı ve sarsıcı. Acıyla yoğrulmuş, renkle yıkanmış, tutkuyla silinmiş. Frida Kahlo Neden Bugün Bu Kadar Önemli? Çünkü Frida, kadınlığını saklamadan, bastırmadan, eğip bükmeden yaşadı. Saklamadı yüzünü; kaşlarını bile tıraşlamadı. Ne aşkını sakladı ne de acısını. Kürtajlarını, düşüklerini, cinselliğini, yalnızlığını, ihanetlerini ve devrimci ruhunu resmetti. Hayatına giren erkekleri —ve kadınları— cesurca sevebildi. Kendiyle barış içinde değildi belki ama kendinden de kaçmadı. Ve bu dürüstlük, onu ikon yaptı. Bugün feministler onu bayrak yapıyor. Sanatçılar onu ilham belleği bellemiş. Popüler kültür onu tişörtlere bastı ama içini boşaltamadı. Çünkü Frida'nın içi boşaltılamayacak kadar dolu: acıyla, tutkuyla, özgürlükle. La Frida ’yı Okumak Neden Bir Zorunluluk? Çünkü La Frida, bize bugünün kadınlarını, âşıklarını, yalnızlarını, mücadele edenlerini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Kadınlar için yazılmış değil sadece, erkekler için de. Frida’nın Diego’ya yazdığı bir mektupta dediği gibi: “Hiçbir şey ellerinle kıyaslanamaz, hiçbir şey gözlerinin altın-yeşili gibi değil...” Bu cümleyle hem Frida’nın aşkını anlıyorsun hem de onun dilinin nasıl içe işlediğini. Emine Ebru, Frida’nın mektuplarını, resimlerini, günlüklerini, bedenini ve ruhunu romanına işlemiş. Onun yürümediği sokak kalmamış, içine düşmediği kelime yok. Acısını estetize etmeden, yaşadığı gibi, yaşattığı gibi anlatmış. Kırmızı rujla değil, kanla yazılmış bir metin bu. Doğum Gününde Frida’ya En Güzel Hediye Bugün, 6 Temmuz. Frida'nın doğduğu gün. Ona bir çiçek bırakmak isterseniz, bu kitapla bırakın. Sayfalar arasında yürüsün. Acısına gülümseyişini, gözyaşlarına kurumuş tuvalini, saçlarındaki çiçekleri bu romanda yeniden görsün. Ve bizler de, her seferinde biraz daha büyüyelim onunla. Çünkü Frida’nın hayatı, bize tek bir şeyi söylüyor: Acı, seni tanımlamasın. Ama seni dönüştürsün. kafekultur.com/ee #FridaKahlo #LaFrida #EmineEbru #BirKadınıYazmak #KadınYaradır #SanatVeAcı #YüzünüFridaGibiTaşı #BenimFridam #FridaRuhu #LaFridaRomanı #YazarınGölgesi #KalemVeÇiçek #KendiYüzünüBoyayanKadın #KadınYazarlarKulübü #AcınınResmi #FridaGibiYaşamak #EmineEbruYazıyor #FridanınKızKardeşi #Fridaİçimizde #YaralıAmaGüçlü #AşklaYazılmışRoman #FridaGibiSev #YüzleşmeRomanı #KadınPortresi #YazınınResmi #RuhunKırmızıGülü #FridanınKöprüsü #SanatınYarası #YazarınPortresi #KalemdenFrida

Gökyüzüne mektuplar yazan bir adamdı o. Kum fırtınalarının ortasında uçağını tamir ederken bile yıldızlara sorular sorar, bir gülün narinliğinde hakikatin izini sürerdi. Antoine de Saint-Exupéry, sadece bir pilot değil; düşlerin kaptanı, kelimelerin mühendisi, kalbin haritacısıydı. Değerli eğitimci-yazar DÖNDÜ POLAT 'ın bu özel gün için zeplininden kaleme aldığı bu mektup , yeryüzünden Satürn’ün halkalarına doğru süzülen bir selamdır ona. Bir yıldızın gülümsediği gün yazılmıştır. Küçük Prens’in çiçeğine gösterdiği sabır gibi, hayatın özüne yaklaşmaya çalışan her ruhun ona borçlu olduğu bir teşekkürdür. Zeplin No: 612 , belki de hepimizin içindeki o çocuk sesiyle yol alıyor şimdi. Çünkü bazı yıldızlara ancak kalple bakıldığında ulaşılır. Ve bazı insanlar, gökte kaybolduklarında bile, içimizde daha çok parlamaya başlarlar. *** Zeplin No: 612 Gökyüzü: Satürn’ün halkalarına en yakın konumda Tarih: Bir yıldızın gülümsediği gün Alıcı: Antoine de Saint-Exupéry Sevgili Antoine, Gökyüzünde süzülürken, yıldızlar arasında bir ışık huzmesi dikkatimi çekti. Zeplin camından baktım ve onun senin yıldızın olduğunu anladım. Evet, doğum gününü kutlayan bir yıldızdı bu. Küçük Prens'in gözleriyle gülümsüyordu bana. Ve ben de sana bu satırları yazmaya karar verdim. Sen ki çöllerin ortasında bir uçağın kanatlarında yazdın en güzel hikâyeyi… Sen ki bir çocuğun kalbini, bir gezegenin özlemini, bir gülün narinliğini ve bir tilkinin bilgece cümlelerini fısıldadın dünyaya… Senin yazdığın o “Küçük Prens”, artık benim öğrencilerimin yüreğinde büyüyor. Güllerini koruyan çocuklar oldular. Tilkileriyle dost oldular. Sorumluluk nedir, dostluk nedir, yıldızların neden bazen hüzünlü parladığını öğreniyorlar senden. Bugün senin doğum günün. Yani “gözle görülmeyen şeylerin kalple görüldüğünü” hatırlatan adamın doğum günü… Küçük Prens ile tanışmam ülkeme televizyonun geldiği ilk yıllardı. Her bölümde hayranlığım daha çok artıyordu. Aslında Küçük Prens’in her macerasında bende yaşadığım zor şartların pozitif yanlarını görmeye başlıyordum. Çizgi film yaşını geçtiğim yıllarda Küçük Prens’in bir kitap olduğunu, sadece bir çocuk kitabı değil aynı zamanda insanın bilgeliğe ulaşmak için harcadığı çabanın bir ürünü olan bu eserin 300’den fazla dile çevrildiğini öğrendim. Aslında bu da bana insanların dili, dini, ırkı, yaşam tarzı ne kadar farklı olursa olsun ortak buluşma noktaları yine ortak insani değerler olduğunu göstermişti. Bu güzel eseri yazan yazarı çok ama çok merak ettim. Kimdi? Nerede doğmuştu? Nasıl bir hayat yaşamıştı? Bahaneleri var mıydı? İnatçı mıydı? Küçük Prens de anlattıkları hayatında yapamadıkları mıydı? Yoksa yaptıkları mı? Nasıl bir arayış içindeydi ki hem çocuklara hem gençlere hem yetişkinlere ışık tutabiliyordu. Kim okursa okusun kendinden bir şey bulabiliyordu. Sevgili Antoine, öncelikle 44 yıllık ömrüne yeterince kayıp, yokluk, macera ve mutluluk yerleştirebildiğini görmek insana ilham veriyor. “Senin yıldızın da benim yıldızım da susacak... Ama ben senin yıldızına bakmayı seveceğim. Herkesin yıldızları farklıdır ama senin yıldızın bana gülümseyecek.” Bu satırların erken yaşta kaybettiğin baban ve kardeşin için olduğunu düşündüm. Benim de erken gidenlerim vardı o anki acıya katlanabilmek için bana güç verdi. Aslında her kayıptan sonra yıldızlara bakmaya devam etmek bana yaşamın devam ettiğini hissettirdi. "Benim gülüm sıradan bir gül değil..." Çünkü o benim gülüm. Onu ben suladım. Cam fanusun altına ben koydum. Ona ben kulak verdim, o bana kalbini verdi. Bu satırları okuyunca belki bir çoğumuzun aklına hayatta emek verdiğimiz insanlar, ilişkiler arkadaşlıklar gelir. Sevgili Antoine hayatını okuduğumda bana pilot olmak için verdiğin emeği hissettirdi. Pilot olmak için yeterince dikenli yoldan geçmişsin. Benim de tıpkı senin gibi bir hayalim var; onu gerçekleştirme çabasından asla vazgeçmiyorum. Tüm gayretimi yıldızlara bakarak veriyorum. “İnsan ancak evcilleştirdiğini tanıyabilir.”“Senin için, ben sıradan bir tilkiyim. Ama sen beni evcilleştirirsen, benim için sen dünyadaki tek insan olursun.” Tilkiyle kurduğun bağın, annenin bilge bir kadın olmasından kaynaklı olduğunu düşündüm. Ne de olsa ilk öğretmenin oydu. Senin hayatından okuduklarımın bana söyledikleriydi. Yaşamın boyunca da bilge insanlarla güzel dostluklar kurduğun ama hepsinden önce kendin ile iyi anlaşabildiğini düşündüm. Bizi anlayabilmen dostlarımızın olması güzel. “İnsan ancak kalbiyle baktığında doğruyu görebilir. Asıl olan gözle görülmez.”   Sevgi dünya var olduğundan beri var. Aklımız bazen alıyor. Bazen nasıl olduğunu hiç almıyor. Bu yüzyılda yaşasaydın aynısını düşünür müydün? Sana en çok sevginin ne olduğunu sormak isterdim. Okuduğum da gülüne verdiğin emeği sevgi olarak görüyoruz. Ama Antoine için gerçekten sevgi neydi? Herkes için anlamı farklı olan sevginin senin için anlamının ne olduğu gerçekten merak ettiğim bir soru. Belki de karşımda olsan “Küçük Prens’i “bir kez daha oku derdin. Bu mektuptan sonra bir kez daha okuyacağım. Belki bu kez satırların arasına kendi sevgi tanımımı da bırakacağım. Antoine, bu mektubu sana bulutların arasından, umutlarımı ve hayallerimi taşıyan Zeplinimden gönderiyorum. Senin gibi bir kişinin dünyada bir zamanlar var olmuş olması yaşadığı hayat deneyimini tüm insanlığa sunması her yaşın anlayabileceği bir anlatı ortaya koyması paha biçilemez. Kıskanmadım desem yalan olur. Gerçekten yazdıkların her yaşta okunur ama her yaşta farklı okunur. Ve ben yıllar geçtikçe senin yazdıklarında daha önce fark etmediğim kelimeleri buluyorum. Belki de bu yüzden “büyüdükçe çocuk kalan” herkesin kitabı Küçük Prens… Bazen bir çöl sessizliği gibi karşımıza çıkan hayat, senin sayesinde bir kuyunun içinden çıkan su gibi derinlik kazandı.   İyi ki doğdun Antoine. İyi ki “küçük” olanın ne kadar büyük olabileceğini anlattın.İyi ki hâlâ yıldızlar konuşuyor seninle. Sevgilerle, Zeplin Kaptanı   Müzik önerisi:     DÖNDÜ POLAT #KüçükPrens #SaintExupery #GökyüzüneMektup #Zeplin612 #BirYıldızınGülümsediğiGün #YüreğinleBak #SatürnünHalkaları #TilkininSırrı #KalpleGörebilmek #AntoineinRuhu #ÇocukKalmak #SevgiNedir #GülüKorumak #YıldızlaraMektup #DüşlerinKaptanı #HayallerinPilotu #İçimizdekiGezegen #GözleDeğilKalple #ÇocukluğaSelam #MasalDeğilGerçek #SatırArasındaSevgi #YalnızTilki #SonsuzGökyüzü #EvreninÇocuğu #KalbinHaritacısı #GüleDair #BirGezegendenMektup #BüyüdükçeÇocukKalan #PilotunYolu #AntoineninYıldızı

Sanat, bazen bir duvarın köşesine asılmış bir resimle, bazen bir romanın cümleleriyle, bazen de modaya yansımış bir renk tercihinde belirir; ama her seferinde hayatla iç içe, insanla yan yanadır. Raşel Rakella Asal’ın Yaşamdan Sanata  adlı kitabı, tam da bu bütünlüğü kavramamıza aracılık eden bir yol haritası sunuyor. 2001 ile 2024 yılları arasında kaleme alınmış yazılardan oluşan bu kitap, sanatın bireysel ve toplumsal katmanlarını eş zamanlı olarak düşünmeye davet ediyor. Elinizdeki metin, YouTuber Begüm Çakır ’ın ilgili video konuşmasının  çözümlenmiş ve sadeleştirilmiş hâlidir. Çakır’ın samimi üslubuyla aktardığı gözlemler, kitabın sunduğu kavramsal zenginliği daha geniş bir okur kitlesiyle buluşturmayı amaçlıyor. Selamlar. Bugün hem sanatseverlerin hem de edebiyat okurlarının ilgisini çekeceğine inandığım bir kitap hakkında konuşmak istiyorum sizinle. Raşel Rakella Asal'ın "Yaşamdan Sanata" adlı kitabı. Yazar, sanat eleştirmeni ve rehber. Ve bu kitabın içinde yazarın 2001 ve 2024 yılları arasında çeşitli basılı ve dijital platformlarda yayınlanan yazılarının derlemesini buluyoruz. Yani yaklaşık 25 yıllık bir tecrübe, birikim aktarılıyor bu kitapta bize. Yazılar arasında sergi eleştirileri, katalog yazıları, moda, sanat, sanatçılar, güncel sanat, popüler kültürün sanatla ilişkisi gibi gerçekten çok kapsamlı bir yelpazede yazarın tecrübeleri ve bakış açısı bize aktarılıyor. Yazar, sanatla iç içe geçirdiği bu uzun zaman dilimi boyunca edindiği gözlemleri, düşünce ve estetik yaklaşımlarını hem sanat tarihi bağlamında hem de günümüzün sanat ortamı, yani popüler kültür bağlamında bizlere sunuyor. Bu yazılar "Mod", "Sanat" ve "Sanatçılar" adlı üç ana bölüm halinde okura sunulmuş ve sanatın toplumla ilişkisine dair pek çok şey paylaşılıyor. Öne çıkan şey şuydu aslında: Sanat ve edebiyat, toplumların hem aynası hem de dönüştürücü gücüdür. Bu bakış açısı yazılara rehberlik ediyor diyebiliriz. Genel bir değerlendirme yapacak olursak; sanatın toplumla ilişkisine baktığımızda, yazarın yazılarında sanatın her birimizin hayatında kişisel bir tecrübe olarak varlığını sürdürdüğünü görüyoruz. Kullandığımız bir aksesuar, duvarımızdaki bir tablo, modayla çok yakından ilgiliysek o dönemde kullandığımız bir renk... Aslında bireysel olarak sanatı bu şekilde tecrübe etmiş oluyoruz. Fakat toplumların sanata bakış açısı diye de bir gerçek var. Bazı toplumlar sanatın bazı alanlarında daha başarılıdır, diyor. Çünkü sanat dediğimiz şey gelenekten, tarihten, kültürden, coğrafyadan çok da bağımsız bir şey değildir. Ve bunları okumak bana çok iyi geldi. Moda bölümünde örneğin, yazar sanatın modayla olan ilişkisini inceliyor ve "sanatla modanın flörtü" diyor. Ve bunu yalnızca günümüzün trendleri üzerinden yapmıyor; tarihsel bir çizgide ele alıyor. Aynı zamanda dünyaca ünlü isimler üzerinden de yapıyor. Ben daha çok tarihle, politikayla ve sosyolojiyle ilgilendiğim için bugüne kadar moda konusunu hep kapitalizm üzerinden okudum. Fakat yazar bu noktada bambaşka bir açıdan konuyu ele almamı sağladı. Çünkü yazar, modanın bir tüketim nesnesi değil, kültürel bir ifade biçimi de olduğunu söylüyor. Aynı zamanda bugüne ait estetik tercihlerin dışa vurumu... Yani bir tüketim kültürü olarak değil, daha geniş bir yelpazede sunuyor. Antik Mısır'dan Orta Çağ'a, Anadolu uygarlıklarından Roma'ya uzanan bir tarih çizgisinde örneğin takı geleneğini inceliyor. Bugün yapılan arkeolojik kazılarda bulunan takılarla estetik kavramlara ilişkin bir şeyler kafamızda şekilleniyor. Ama o dönemin toplum yapısını, inançlarını, yaşam biçimini, kültürünü, dini inançlarını ve hatta hiyerarşisini de okuyabileceğimizi söylüyor. Dolayısıyla böyle bakmak, yani bir kazıdan çıkan bir takıyla sadece bir çağın yüzeyini değil, o çağın ruhunu da görebileceğimizi söylüyor. Bugünün popüler kültürü için de aynı şeyin geçerli olduğunu aktarıyor. Bu gündelik tarihin izini sürmek açısından ve içinde bulunduğumuz çağı anlamak açısından çok zihin açıcı bir bakış açısı kazandırdı bana. Bu anlamda çok yararlandığımı söyleyebilirim. İkinci bölüm olan "Sanat" ise gerçekten hiç daha önce düşünmediğim şeyleri düşünmemi sağladı. Örneğin, sanatçıların kendi yaşamlarını sanatlarına malzeme yapmış olabileceklerini söylüyor. Bu ne demek? Sanatçı bir eser ortaya çıkarırken kendi yaşamını malzeme olarak kullanır. Hayatından bazı unsurları, otobiyografik özellikleri aktarır. Bu özellikle edebiyatta sıkça karşımıza çıkar. Ve bu, o eserin derinleşmesini ve izleyiciye ya da okuyucuya daha çok nüfuz etmesini sağlar. Sanatçı travmalarını, gündelik deneyimlerini ve hatta aile geçmişini yansıtabilir. Bu da izleyici tarafından samimiyetle karşılanır ve bir tecrübe sunar. Fakat sanat eserini üreten kişi için de bir yüzleşme alanına dönüşebilir, diyor. Bunlar benim için çok yeni şeylerdi. Bu anlamda da benim için çok öğretici oldu. Çünkü yazar şöyle söylüyor: Sanatçı böyle bir yöntem tercih ettiğinde, ortaya çıkan eser hem bireyin hem de toplumun hafızası haline gelir. Çok hoş değil mi? Bir de sanat eserlerinde "hazır nesne" kullanımı konusu vardı. Bu kısım da çok ilgi çekiciydi. Örneğin, gündelik yaşamda kullandığımız nesnelerin bir sanat eserine dönüştürülmesi. Bu, açıkçası benim çok mesafeli olduğum bir sanat yapma biçimi. Bir pisuarın sanat eseri olması örneğin. Fakat Raşel Hanım bunun neden yapıldığını ve ne ifade ettiğini öyle iyi anlatmış ki... Okuduğumda hâlâ mesafeli olmaya devam ettim ama en azından artık biliyorum ve anlıyorum. Hazır nesnelerin sanatta kullanılmasıyla, sanatın bağlamına yeni bir boyut kazandırıldığını, o nesnenin artık sessiz ve cansız değil; anlam taşıyan, sorgulamaya sevk eden bir unsur haline geldiğini söylüyor. Yani nesne, bir deneyim aracına dönüşüyor. Onu izleyen kişi de bu sayede düşünmeye sevk ediliyor. Dediğim gibi, bu benim için mesafeli bir alan ama bunları bilmek yine de yararlı oldu. Kitapta yer alan son bölüm ise "Sanatçılar" bölümüdür ve kitabın yarısından fazlası bu bölüme ayrılmış. Bu bölümde çoğunluğu Türk olmak üzere çeşitli coğrafyalardan sanatçılara yer verilmiş. Sanatçıların eserlerine, sanat yapma biçimlerine, varlıklarına ve bıraktıkları izlere yakından bakıyor yazar. Bu bölümde 19, 20 ve 21. yüzyıl sanatçılarına yer verilmiş. Dolayısıyla geçmişten bugüne bir bakış açısı kazandırıyor. Soyut sanat, klasik sanat, çağdaş sanat gibi pek çok alanda fikir sahibi olmanızı sağlayacak bir bölüm. Bu bölümü okurken şunu düşündüm: Edebiyat da bana hep bunu düşündürür. Sanat tekil bir başlık olsa da, sanatçılar hem birlikte hem de bağımsız üretim yaparlar. Birbirlerinden beslenirler ama özgünlüklerini de korurlar. Dolayısıyla bu kültürel çeşitlilik aslında sanatın zenginliğidir. Bir yandan da şunu düşündüm: Bu sadece bu kitap için geçerli değil. Bu çok hoş bir derlemeydi. Ufuk açıcı sanat yazıları vardı bu kitapta. Fakat sanat, mitoloji, tarih, edebiyat gibi alanlarda yazılmış tüm bu yazılar farklı zamanlarda, farklı şehirlerde, farklı kişisel deneyimlerle kaleme alınmış. Bu da büyük bir zenginlik. Bir ömrün birikimi. Bu tür yazıların okurlarla buluşmasına çok seviniyorum. Sanat eleştirisi yazarın uzmanlık alanı. Benim ise zayıf olduğum bir alan. Fakat yazarın çok sade bir dili var. Dolayısıyla konu hakkında bilgi sahibi olsanız da olmasanız da keyif alacağınızı düşünüyorum. Eğer sanata ilgiliyseniz bilginiz ve ilginiz derinleşecektir. Eğer sanatla ilgileniyor ama fazla bilginiz yoksa, bu kitap size çok şey öğretecek. Şunu çok yaşarız: Bir konuda bir uzmanı dinleriz; tarihçiyi ya da ekonomi uzmanını... Bir şeyler anlatıyordur. Anlıyor gibi görünürüz ama aslında o bilgiler bize geçmiyordur. Çünkü profesyonel bir dil kullanıyordur. Bu kitap öyle değil. Size bilgi verecek ama bunu yukarıdan, her dakika uzman olduğunu hissettiren bir şekilde yapmayacak. Daha yalın ve öğretici bir biçimde sunacak. Herkes için, hem edebiyatseverler hem de sanatseverler için öğretici ve merak uyandırıcı bir kitap olduğunu düşünüyorum. Umarım anlattıklarım ilginizi çekmiştir. Umarım bu kitabı bir an evvel okur ve benimle düşüncelerinizi paylaşırsınız. Zaman ayırıp dinlediğiniz için teşekkür ederim. Sonraki videolarda görüşmek üzere.

#20Mayıs1799 – Honoré de Balzac Honoré de Balzac, 20 Mayıs 1799’da, küçük bir Fransız kasabasında doğdu; ama zamanla koca bir Avrupa’nın vicdanı, toplumun aynası, romanın mimarı haline geldi. Onun gözünde yazar olmak, Tanrı’nın unuttuğu ayrıntıları not tutmak gibiydi; bir bakıma insanlığın sekreteri  olmaktı. Sadece bir yazar değildi Balzac, aynı zamanda bir kazıcıydı. Hayatın madenine inen, ruhun çatlaklarında yankılanan sesleri toplayan , bozulmuş aristokrasinin, yeni palazlanan burjuvazinin, umutla yozlaşma arasında salınan bireyin izini süren bir gözlemci. En çok da “Eugénie Grandet”  ile hatırlarız onu:Zenginliğin suskun bir cehenneme, baba otoritesinin ruhu lime lime eden bir karanlığa dönüştüğü o evde, Eugénie yalnızca bir kız değildir. O, dönemin Fransası’dır. Susturulmuş, sahip olunmuş, satılmış ama hâlâ kendi iç devrimini gizlice büyüten kadınların ve insanların simgesidir.Kafekültür'de yeniden hayat bulan bu roman, Balzac’ın yalnız kadınları değil, boğulmuş insanlık hâllerini  de nasıl incelediğini bir kez daha göz önüne seriyor. Ve bir de “ Paris ” var:Kimi yazarlar bir şehri anlatır, Balzac o şehri inşa eder .“Paris”, yalnızca bir mekân değildir onun için; insanın içindeki devasa labirenttir. Kimi zaman aşkı aradığın bir sokak, kimi zaman hayalin öldüğü bir apartman katı, kimi zaman sadece bir borç senedidir.Balzac’ın Paris’i, taşlardan çok tutkulardan  yapılmıştır. Bugün 20 Mayıs. Balzac’ın doğduğu gün.Ama biz onun doğumunu kutlamıyoruz sadece. Her gün yeniden doğurduğu gerçekliği , her bir sayfasıyla bizi yüzleştirdiği o sert aynayı selamlıyoruz. “İnsanlık Komedyası” adını verdiği dev yapıta girişen bu yorgun kahraman, sabahlara dek yazdığı süslü harflerle değil, gözümüzü kaçırdığımız hakikatle  hâlâ aramızda. Kafekültür raflarında şimdi hem Eugénie Grandet’nin sessiz başkaldırısı, hem Paris’in kirli ışıltısı mevcut.Ama en çok da Balzac’ın sorusu: “İnsanı insan yapan nedir?” Bu soruyu sormaktan vazgeçmeyen herkese, bugün Balzac’ı yeniden okumak düşer. #Balzac #HonorédeBalzac #EugénieGrandet #ParisRomanı #İnsanlıkKomedyası #FransızEdebiyatı #19yyRomanı #Realizm #Kafekültür #KafekültürYayınları #Kafelog #RomanSanatı #EdebiyatTarihi #KlasikEdebiyat #ModernRomanınKökeni #BurjuvazininYükselişi #KadınKarakterler #KapitalizmveEdebiyat #ŞehirveEdebiyat #BalzacAnması #EdebiyatYazarları #BalzacOkumaları #ParisveBalzac #TarihiRomanlar

Kayıp Bir Adanın İzinde: Vordonisi Serisi Üzerine Tarihsel merakla beslenen bir hayal gücü, gençliğin samimi anıları ve bilimkurgunun zaman bükücü katmanları… Tüm bu ögeler, İlker Selman ’ın Vordonisi serisinde bir araya gelerek bizi hem tanıdık hem de tuhaf biçimde uzak bir evrene davet ediyor. İstanbul’un hemen karşısında, sular altında kaldığı söylenen efsanevi Vordonisi Adası, Selman’ın kaleminde yeniden su yüzüne çıkıyor. Bu iki ciltlik roman serisi; dostluk, aidiyet ve geçmişle yüzleşme gibi evrensel temaları, zaman yolculuğu ve Bizans entrikalarıyla harmanlayarak özgün bir anlatı sunuyor. Bu söyleşide, yazarın yaratım sürecine, tarih ve kurgu arasında kurduğu dengeye, karakterlerin gerçek yaşamdaki izdüşümlerine ve gençlik romanı çatısı altındaki türler arası geçişlere ışık tutuyoruz. Vordonisi sadece bir ada değil; geçmişe, kimliğe ve hayal gücüne açılan bir kapı. Gelin, o kapının ardında neler olduğuna birlikte bakalım.   "Vordonisi"nin fikri nasıl doğdu? Adalar, denizcilik ve zaman yolculuğunu harmanlama fikri size nasıl ilham verdi? İstanbul’un karşısındaki adalar her zaman gizemli gelmiştir bana. Özellikle Heybeliada’nın arkasındaki Vordonisi adasının batık olduğu bilgisini ilk duyduğumda, aklımda hemen şu soru belirdi: “Ya tekrar ortaya çıksaydı?” Bu düşünce, beni bir zaman kırılması fikrine götürdü. Denizciliğin mitolojik ve tarihsel katmanlarıyla zaman yolculuğunu birleştirmek kaçınılmazdı. Romanın merkezinde gençlik, dostluk ve aidiyet duyguları var. Bu karakterlerin bir kısmı gerçek kişilere ya da anılara mı dayanıyor? Kesinlikle. Candan, Meral, Barış gibi karakterler, benim gençliğime, çocukluk yaz tatillerime ve adada yaşadığım dostluklara dayanıyor. Hepsi birebir gerçek kişiler olmasa da, birçok kişiden izler taşıyorlar. Yazarken adeta eski defterleri açtım. İlk kitapta geçmişin izlerini taşıyan Heybeliada’yı işlerken, ikinci kitapta Bizans dönemine uzanan tarihsel bir kurgu görüyoruz. Bu zamanlar arası geçişi kurgularken nasıl bir araştırma süreciniz oldu? Ciddi bir kaynak taraması yaptım. Bizans dönemi, Vareg (Kievli) korsanları, manastır yaşamı ve adalarda sürgün edilen kişilere dair kaynakları okudum. Heybeliada üzerine yazılmış az ama öz literatürden, özellikle Nejat Gülen’in kitabından çok faydalandım. “Zamanda yolculuk” temasını işlerken bilimsel kuramlarla (örneğin Einstein’ın zaman bükülmesi teorisi) kurduğunuz ilişki dikkat çekici. Bu bilimsel yaklaşımı romana taşımakta zorlandınız mı? Aslında fiziksel bir altyapı oluşturmak istedim ama roman bilimsel bir kurguya yaslanmak zorunda değildi. Einstein’ın zaman bükülmesi teorisi, sadece mantıklı bir zemin oluşturmak içindi. Ama okurun hayal gücünü de yormadan sade bir şekilde aktarmaya çalıştım. İlk ciltte karakterler arası ilişkiler ve günlük yaşam ön plandayken, ikinci ciltte tarihsel entrikalar ve siyasi oyunlar daha baskın hale geliyor. Bu dönüşümü nasıl planladınız? İlk cilt bir “giriş” gibiydi. Karakterleri tanıtırken, onları ve okuru ada atmosferine alıştırmak istedim. İkinci ciltte ise zaman yolculuğuyla gelen şaşkınlığı ve mücadeleyi işlemek gerekiyordu. Zaten gerçeklik değiştiğinde, kurgu da değişmek zorunda kaldı. Roman kahramanlarının geçmişe gidip orada “yeni” bir yaşam kurmaya başlamaları sizce bir tür ütopya mı, yoksa günümüzden bir kaçışın metaforu mu? İkisi de diyebilirim. Günümüzün karmaşasından, doğaya, sadeliğe ve topluluk bağlarına dönüş arzusu var bu hikâyede. Ama aynı zamanda insanın yeni bir hayat kurma cesaretini de sorguluyor. O yüzden bu, bireysel bir ütopya kadar toplumsal bir eleştiri. Vareg (Kiev) korsanları, hem tehdit hem de kültürel bir farklılık unsuru olarak sunuluyor. Bu karakterleri kurgularken amaçladığınız neydi? Bir yandan düşman gibi gözükseler de bu korsanlar, kültürel etkileşimin bir parçası. İgor gibi karakterler aracılığıyla "öteki"nin karmaşık doğasını, dostluk ile tehdit arasındaki ince çizgiyi göstermek istedim. Roman boyunca “dil” çok önemli bir rol oynuyor. Rumca konuşmalar, karakter isimlerinin değişimi, tarihsel dil uyumu… Bu dilsel çeşitliliği oluştururken nasıl bir süreçten geçtiniz? Dilin bir kültür taşıyıcısı olduğunu göstermek istedim. Eski Rumca kelimeleri ve isimleri özenle seçtim. Ayrıca karakterlerin geçmişle uyumlanmak için isimlerini dönüştürmeleri, hem bir kimlik değişimini hem de o kültürle bütünleşmeyi anlatıyor. Romanın edebi türü birden fazla yöne çekilebilir: Tarihi roman, bilimkurgu, macera, gençlik romanı… Siz yazarken hangi türü esas aldınız? Gençlik romanı çatısı altında tarihi-fantastik ve bilimkurgu ögeleri harmanlamak istedim. Bir tür melezliği vardı romanın. Hedefim türlerin sınırlarını aşarak, duygu ve düşünceyi ön plana alan bir anlatım kurmaktı. Son olarak, bu iki ciltlik roman serisi size yazarlık açısından neler kattı? En çok hangi sahneyi yazarken keyif aldınız ya da zorlandınız? Yazarlık bana sabrı, karakterle empati kurmayı ve hayalin gücünü öğretti. En çok keyif aldığım sahneler, karakterlerin Bizans askerleriyle karşılaştığı anlar oldu. En zorlandığım bölüm ise zaman sıçramasını bilimsel ve edebi olarak ikna edici biçimde yazmaktı. www.kafekultur.com/ilkerselman

Modern Kadının İç Yalnızlığına Bir Ayna: "Biz Seninle Daha Dün" Candan Selman, yeni kitabı "Biz Seninle Daha Dün" ile okuru derin, zamanlararası bir hikâye yolculuğuna davet ediyor. Kitap; içe kapanan ilişkiler, görünmez yalnızlıklar ve kadınların kendi iç seslerini yeniden bulma çabaları üzerinden günümüz insanının kırılgan dünyasını incelikle işliyor. Jules Verne’den Skid Row’a, empanadadan lama ceninine uzanan bu zengin atmosferde, karakterler sadece yaşadıklarıyla değil, geçmişin ve hayalin gölgeleriyle de var oluyorlar. Candan Selman’la, kitabının görünmeyen katmanlarını, yazı disiplinini ve hayal gücünün karanlıkla olan ilişkisini konuştuk. En son 2022 yılında yayımladığınız Ejder Meyvesi Kadar Pembe  adlı öykü kitabınızdan bu yana birkaç yıl geçti. Şimdi ise okurla “Biz Seninle Daha Dün” romanında buluşuyorsunuz. Bu sessizlik dönemi sizin için bir birikim süreci miydi? Bu romanın tohumları ne zaman ve nasıl düşmeye başladı? Sizi bu hikâyeyi yazmaya iten duygu neydi? Ejder Meyvesi Kadar Pembe’ nin ardından gelen süreç, görünürde sessiz ama içten içe çok gürültülüydü. Kimi duyguların kaleme gelmesi için önce içimizde iyice çözülmesi gerekir.  Bazı hikâyeler bir an'da değil, birçok anın birleşiminde başlıyor. Zaman tek yönlü bir çizgi değil, daire gibi çalıştığından, geçip gitmiş görünen şeyler hâlâ içimizde yaşıyor. Bugün dünyada, memlekette ve içimizde pek çok şey değişmişken, her şey “dün gibi” geliyor yani. Beni bu romanı yazmaya iten şey, bugüne sıkışmış insanların geçmişle kurduğu bu bağ oldu sanırım.   “Dalından düşen bir yaprak kadar sessiz, acımasız bir fırtına kadar gürültülüdür sonlar” diyorsun. Bu kitabı yazarken sen hangi sona daha yakındın? Sanırım ikisinin tam arasında bir yerdeydim. Çünkü bazı sonlar sessiz sedasız içimize gömülürken, bazıları hayatın bütün camlarını indirir. Maya karakteri yıllarla şekillenmiş bir iç yalnızlığı taşıyor. Onun içsel dönüşümünü yazarken seni en çok etkileyen şey neydi? 90ların her notasını içlerinde yaşamış birer genç olan Maya ve Aydın bugün kalplerinde o tanıdık melodiyle hayata bildikleri yerden tutunmaya çalışıyor. İç yalnızlık, çoğu zaman bir ceza değil, bir farkındalık alanıdır. Maya’nın dönüşümünü yazarken, onun sessizliğinde yankılanan hayatı duymaya çalıştım. İnsan bazen susarak daha çok şey anlatır. “Hayali Fener” metaforu çok katmanlı. Hem gerçek bir YouTuber hem bir umut simgesi. Bu karakter nasıl doğdu? İçinde kimlerin yansımaları var? Son yıllarda dünyayı sırt çantasıyla dolaşan pek çok Youtuber’ı takip ettim. Hayali Fener karakteri tüm o gezginlerin bendeki dönüşmüş hâli. Ayrıca görünmeyene ışık tutan her şeyin metaforu. Bazen bir öğretmen, bazen bir kitap, bazen bir yabancının sesi. Kitap boyunca çok sayıda kültürel referans kullanıyorsun: Jules Verne, Freddie Mercury, The Girl from Ipanema… Bu göndermeleri bilinçli mi örüyorsun, yoksa yazarken kendiliğinden mi çıkıyor? Onlar, hikâyenin dokusuna sinmiş müzikler gibi. Bazen bilinçli bir çağrışım, bazen bilinçdışının fısıltısı. Bir dönemin çocuklarına, gençlerine ve her şeyi hissederek yaşayan herkesin hayatına eşlik etmiş yıldız tozları. Onları serpmesem romanın tadı tuzu eksik kalırdı. Rüya karakteri, Kore dizileri aracılığıyla bir tür duygusal arayış içinde. Gerçek ile kurgu arasındaki bu ince çizgiye dair ne söylemek istersin? Ben de pek çok kişi gibi Kore dramalarını keyifle izliyorum. Rüya da benim gibi seviyor bu dizileri. Kurgu, gerçeği eğip büken bir ayna. Rüya o aynaya bakarken kendini arıyor. İnsan bazen olmayan bir duygunun izini, kurgunun sıcak yüzünde bulur. Aydın karakteri hem var hem yok oluşuyla çok etkileyici. Onun ikircikli hali üzerine ne söylemek istersin? Aydın’a kızıyor musun?   Aydın sevgiyle değil, alışkanlıkla var olan bir silüet. Başlarda kızıyordum. Ama sonra onu da anlamaya başladım. İnsanın herkesi anlaması iyi bir şey değil. Kızmak daha kolay olurdu. Kitaptaki kadınlar, yalnızlıklarını mizah, dostluk ve ritüellerle aşmaya çalışıyorlar. Bu dayanışma halini nasıl kurguladın? “Kurutulmuş lama cenini” gibi absürt ama derin semboller kullanıyorsun. Bu kara mizahı nasıl dengeliyorsun? Kadınlar acıyı mutfağa, kahkahaya, büyüye taşır. Mizah, travmanın karşı kıyısıdır. Ritüeller ise insanın çaresizliğe verdiği zarif bir cevaptır. Gerçek çok ciddiye alındığında insan delirir. Kara mizah, delirmemek için bir çıkış yolu. Lama cenini, umutla delilik arasında incecik bir çizgiye serilmiş bir fısıltı. Kitabında İspanyolca, Korece gibi yabancı diller de metaforik bir şekilde kullanılıyor. Dil ile uzaklık ve yakınlık arasındaki ilişki seni nasıl etkiliyor? Dil, yalnızlığın biçimidir. Aynı dili konuşmak, aynı şeyi anlamak demek değildir. Farklı diller, karakterlerimin iç boşluklarına açılan sessiz koridorları gibi biraz. “Karaktersiz”de kurmaca sorgulanıyor, “Nöbet Çiçeği”nde sanat ve toplum, “Biz Seninle Daha Dün”de ise dijital çağda duygusal çözülme. Hepsinde insanın anlam arayışı merkezde. Bu arayış sence hiç tamamlanır mı? Sanmıyorum. Çünkü anlam, durağan bir sonuç değil; hareketli bir arayıştır. Her roman, bir adım daha yaklaştırır ama hiçbir zaman varış noktası değildir. İnsan anlamı bulduğunu düşündüğü anda onu kaybeder. O yüzden yazmak da yaşamak da bir tür kaybolma pratiğidir.   “Biz Seninle Daha Dün” romanınız, yalnızca yazınsal değil, aynı zamanda işitsel bir deneyime de dönüştü. Romana özel yazdığınız şarkıyı yapay zekâ ile bestelediniz ve QR kodla dinlenebilen bir çalma listesi oluşturdunuz. Bu, edebiyat ve teknolojinin iç içe geçtiği çok özel bir ilk. Bu yaratıcı adımın ardında nasıl bir motivasyon vardı? Ses ve sözcük arasındaki ilişkiyi nasıl yorumluyorsunuz? Benim için yazmak hep bir içsel müzikti zaten. Her cümlenin bir tonu, her duygunun bir frekansı var. Bu romanı yazarken bazı sahnelerde sadece karakterlerin ne hissettiğini değil, o hissin neye benzediğini de merak ettim. Bir şarkıya mı, bir geceye mi, bir suskunluğa mı? O yüzden roman için bir şarkı yazmak, aslında metnin içine sinmiş bir melodiyi dışarı çıkarmak gibiydi. Yapay zekâ ile beste kısmı ise zamanın ruhuna kulak vermekti. QR kod ise okurla kurduğum yeni bir köprü. Yani bir sayfayı okurken, kulaklıktan o sayfanın yankısını duyabiliyorsun. Çünkü kitap artık sadece “okunan” bir şey değil, çokduyulu bir evrene dönüşüyor. Bir edebiyat eserinin, okuyucunun zihninde olduğu kadar kulağında da yankılanmasını istedim. “Biz Seninle Daha Dün” romanınızla birlikte sunduğunuz çalma listesi yalnızca metne eşlik eden bir müzik seçkisi değil; aynı zamanda bir dönemin ruhuna, bir kuşağın hissine gönderme yapan bir zaman kapsülü gibi. 90’ların rock bar atmosferini yeniden canlandıran bu liste, hem geçmişe bir selam hem de bugüne bir hatırlatma gibi. Bu müzikli anlatı fikri nasıl ortaya çıktı? Okura böyle bir deneyim sunarken neleri amaçladınız? Ben, 90’ların rock barlarında 20’li yaşlarını geçirmiş biri olarak, o dönemin ruhunu hâlâ içimde taşıyanlardanım. O yıllar, sadece müzik değil, duygunun yoğun yaşandığı, zamanın ağır aktığı ve gerçekliğin dijital filtrelerden arınmış olduğu zamanlardı. Bugün bu romanı yazarken, sadece bir hikâye anlatmak istemedim. Aynı zamanda bir ruhu geri çağırmak istedim. Bir atmosfer, bir hafıza, bir sızı... Çalma listesi de tam olarak bunun için var. Ve bugünün gençleri de belki bu şarkılarla bir zaman yolculuğuna çıkacak. Çünkü bazı şeyler eskimez. İyi bir şarkı, iyi bir roman gibi; zamansızdır. Ben istedim ki okur sadece okusun değil, duysun, hissetsin, eşlik etsin. Çünkü bazen bir kitap sayfasından çok, bir şarkının introsu anlatır insanın ne hissettiğini. “Biz Seninle Daha Dün” sadece bir roman değil; bir playlist, bir hafıza albümü, bir ruh hâlidir. Ve evet, rock hâlâ yaşıyor. Son olarak, “Biz Seninle Daha Dün” okurunun yüreğinde nasıl bir iz bıraksın istersin? Sarsmadan dokunan, susturmadan düşündüren, ağlatmadan içini titreten bir iz. Bir çorabın tekini ararken kendi yalnızlığıyla karşılaşan bir insan gibi. Bu keyifli sohbet için çok teşekkür ederim. Ben teşekkür ederim. kafekultur.com/vertigo

Çocukluğun Tarihi, Felsefesi ve Hakları Üzerine Çocukluk... Her birimizin hayatındaki en canlı, en kırılgan, en unutulmaz dönem. Ancak tarih boyunca çocukluk, bugünkü anlamıyla her zaman var olmamıştı. Bir zamanlar çocuklar, küçük yetişkinler olarak görülür, duyguları, hakları yok sayılırdı. Bugünse, çocukluk; korunması, anlaşılması ve kutsanması gereken eşsiz bir evre olarak kabul ediliyor. Çocukluğun Tarihi: Küçük Yetişkinlerden Hak Sahibi Bireylere Tarihçi Philippe Ariès, Çocukluğun Tarihi adlı eserinde, Orta Çağ’da çocuk kavramının bugünkü gibi anlaşılmadığını ileri sürer. Çocuklar doğar doğmaz yetişkinlerin dünyasına katılır, minyatür yetişkinler gibi çalıştırılırdı. Çocukluğun "özel bir dönem" olarak algılanması ancak 17. yüzyıldan itibaren, özellikle Aydınlanma Çağı ile şekillenmeye başladı. Sanayi Devrimi ise, bu kırılgan evrenin daha da hassaslaşmasına yol açtı: Fabrikalarda çalıştırılan çocuk işçiler, bir anda çocuk haklarının doğuşunun da tetikleyicisi oldular. Çocukluğun Kronolojisi: Dönemlere Göre Değişen Anlamlar Orta Çağ: Çocukluk neredeyse yoktu; çocuklar hızlıca yetişkin rollerine sokuluyordu. Rönesans: Sanatta ve edebiyatta ilk kez çocuk imgesi öne çıkmaya başladı. 18. Yüzyıl (Aydınlanma): Rousseau, "Emile" adlı eserinde çocuğu bağımsız ve doğal bir birey olarak tanımladı. 19. Yüzyıl: Çocuk işçiliğinin yoğunluğu, sosyal reformları ve eğitim hakkını doğurdu. 20. Yüzyıl: Çocuk haklarının uluslararası belgelerle korunmaya başlaması. Çocukluğun Felsefesi: Masumiyet ve Potansiyel Rousseau’nun felsefesinde çocuk, "bozulmamış doğanın" temsilcisidir. Çocuğun özgürlüğü, eğitimi ve gelişimi, doğanın akışına uygun olmalıdır. İzleyen yüzyıllarda Kant, Dewey ve Freud gibi düşünürler de çocukluğu bireyin özgün bir gelişim evresi olarak ele aldılar. Bu bakış açısı, çocukların dünyayı algılayışlarının kendilerine özgü olduğunu ve eğitimin bunu desteklemesi gerektiğini savunur. Çocuk Hakları: Küresel Bir Bilinç İlk kez 1924'te, Cenevre'de kabul edilen Çocuk Hakları Bildirgesi, çocukların korunması gerektiğini vurguladı. Ardından 1959’da Birleşmiş Milletler’in Çocuk Hakları Bildirgesi ve 1989’da Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ile çocuk hakları evrensel bir güvence altına alındı. Bu belgeler; çocukların yaşama, gelişim, eğitim, korunma ve katılım haklarını temel ilke olarak belirledi. 23 Nisan: Dünyanın Çocuklara Adanmış Tek Bayramı Mustafa Kemal Atatürk, 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni açarak ulusun egemenliğini çocuklara emanet etti. Bu bayram, sadece çocukların değil, aynı zamanda tüm insanlığın çocukluk onuruna adanmış bir gün oldu. Bugün 23 Nisan'ı kutlarken, geçmişten bugüne çocukluk kavramının nasıl bir yolculuk geçirdiğini hatırlamak; çocuklara daha aydınlık bir dünya sunmanın sorumluluğunu da taşımaktır. #çocukluk #çocukhakları #çocukedebiyatı #çocukdünyası #çocukolmak #çocuklargeleceğimizdir #çocukhaklarısözleşmesi #çocuklarait #çocukgibi #23nisan #ulusalegemenlikveçocukbayramı #23nisanulusal #çocukvefelsefe #çocukvetarih #çocuklukiçin #çocuklarıkoruyalım #çocukgözünden #çocuklukanıları #çocuklukruhuheryerde #özgürçocuklar #gelecekçocuklarındır #çocukvesanat #çocukvehak #çocuklukiçinbirlikte #çocukveyaratıcılık

Kötülüğün Çiçekleri Paris’te Hâlâ Açıyor Charles Baudelaire’in 203. doğum gününde modern şiirin isyankâr meleğine bir selam Paris, 9 Nisan 2025  –Bugün, Rue Hautefeuille’in gölgeli taşlarında yürürken Baudelaire’in ayak seslerini duymak hâlâ mümkün. 9 Nisan 1821’de, burjuva bir babanın ve katı bir üvey annenin oğlu olarak doğan Charles-Pierre Baudelaire, Fransız şiirinin damarlarını değiştiren o sarsıcı ritmiyle 203 yaşında.Ve o yaş, bir yorgunluk değil —gözlerini hâlâ üzerimize diken, yargılayan, ama aynı zamanda bizimle içip ağlayan bir şairin zamansızlığıdır. Baudelaire: Bir lanet, bir lirik mahkûmiyet Baudelaire’in adıyla birlikte artık neredeyse otomatik şekilde anılan bir tabir var: Poète maudit , yani “lanetli şair.” Onun yaşamı da bir lanetin yankısıydı: Babasının erken ölümü, annesinin soğukluğu, gençliğinde içine düştüğü sefahat ve yoksulluk, yayıneviyle, sansürle, kamuoyuyla girdiği yıpratıcı savaşlar…Fakat Baudelaire, bu laneti bir şiir biçimine çevirdi. Acının her kıymığı onun için bir metafordu. Çünkü onun amacı iyileşmek değil, acıyı estetik bir objeye dönüştürmekti. Paris: Kutsal Çürümenin Sahnesi Baudelaire’in Paris’i, ışıl ışıl bir başkent değil; terleyen duvarları, gri gökyüzü, pis kanal sularıyla solgun bir şehir bedenidir.Onun şiirlerinde Paris, bir sevgili değil, bir hastadır.O hastanın damarlarında dolaşanları, kalabalığın içinde yürüyen o “flanör” gözleriyle gözlemler. Bugün bile Seine Nehri boyunca yürürken, onun dizeleri kulağınıza fısıldanabilir:“Kalabalık yalnızlığım, senin göğsünde ağlıyorum...”Çünkü Baudelaire için şehir, bir coğrafya değil, bir duygudur —parçalı, düşmüş, ama büyüleyici bir duygu. Kötülük Çiçekleri: Estetiğin yasaklı meyvesi 1857’de yayımlanan Les Fleurs du Mal  (Kötülük Çiçekleri), modern şiirin en büyük kopuşlarından biriydi. Aşk, sefahat, ölüm, şeytan, hastalık, delilik gibi temalar, Baudelaire’in kaleminde neredeyse kutsal bir zarafetle boy gösterdi.Bu zarafetin bedeli ağırdı: Şiirleri ahlaka aykırı bulunarak sansürlendi.Altı şiiri yasaklandı. Baudelaire para cezasına çarptırıldı.Ama tarih, bu cezayı bir onur madalyasına çevirdi. Çünkü yasaklanan her kelimesi, bugün daha çok yankılanıyor. Ve en acıklısı: O, kitabının “Kötülük Çiçekleri” adını taşımasını istedi çünkü kötülüğün bile estetik bir biçimi olabileceğine inandı.Bu bir savunma değil, bir itiraftı. Bir modern çağ peygamberi Baudelaire yalnızca Fransız şiirinin değil, modern insanın da aynasıydı.T.S. Eliot’tan Walter Benjamin’e, Jean Genet’ten Georges Bataille’e, Oktay Rifat’tan Cemal Süreya’ya dek uzanan edebi yankılar, Baudelaire’in sarsıcı dokunuşları olmadan asla var olamazdı.Modernitenin yalnızlaştırdığı bireyi ilk hisseden oydu.Hızla akan şehirde, bir bakışın, bir kokunun, bir yürüyüşün anlamını yazıya dökebilen ilk gözdü. Benjamin’in dediği gibi: “Baudelaire, modern olanın içindeki en kırılgan olanı —şimdiyi— bir tapınağa dönüştürdü.” 203. Doğum Gününde Bir Sonsuzluk Charles Baudelaire’in 203. doğum gününü anmak, sadece bir edebiyatçıyı yâd etmek değildir.Bu, şiirin kendisine yöneltilmiş bir iç bakış, estetiğe duyulan sadakatin bir ifadesidir.Bugün, Paris’te bir taş bankta otururken, sayfaları çevrilmiş bir Fleurs du Mal  varsa elinizde —siz de o lanetin bir parçası olmuşsunuzdur.Ve korkmayın, çünkü bu lanet kutsaldır. Güzel, hep biraz kederlidir. KAFEKÜLTÜR #CharlesBaudelaire #KötülükÇiçekleri #BaudelaireŞiirleri #FransızŞiiri #ŞiirTutkusu #EdebiyatSanatı #Sembolizm #BaudelaireEdebiyatı #ŞiirSeverler #KlasikŞiir #EdebiyatDünyası #İzlenimciSanat #SiyahVeBeyazŞiir #EdebiyatınKaranlıkYüzü #ŞiirVeSanat #ŞairinDüşünceleri #EdebiyatKritikleri #FransızEdebiyatı #SanatVeKaranlık #RomantizmdenSembolizme

KÜTÜPHANE HAFTASI'NDA KİTAPLARLA KONUŞAN YAZAR EMİNE EBRU İLE SÖYLEŞİ Kütüphaneler, sadece kitapların değil; sessizlikte yankılanan fikirlerin, geçmişin hafızasının ve geleceğin hayal gücünün de evi. Her yıl Kütüphane Haftası’nda bu sessiz ve derin evrene biraz daha kulak veriyoruz. Bu yıl konuğumuz, hem bir kütüphaneci hem de üretken bir yazar kimliğiyle dikkat çeken Emine Ebru . Onunla, kitaplarla geçen yıllarını, yazarlık serüvenini, “Kütüphane Sözlüğü” gibi özgün çalışmalarını ve kütüphanelere dair derin düşüncelerini konuştuk. Mizahla bezeli, içten ve bir o kadar da düşündürücü cevaplarıyla bu söyleşi, kütüphanelerin yaşayan bir organizma olduğunu bizlere bir kez daha hatırlatıyor. “Kütüphane Sözlüğü” fikri nasıl ortaya çıktı? Sözlükler iletişimi hızlandırır ve bize zaman kazandırır. Yani evrendeki en değerli şeyi verir bize. Bir sözcüğün anlamı, bir dilin başka dillerdeki karşılıklarını veren bu eserler aslında hepimizin başucu kitabı değil de nedir? Kütüphane Sözlüğü'nü yazarken hangi kaynaklardan ve deneyimlerinizden faydalandınız? Sadece biz kütüphanecilerin bildiği gizli ve kutsal bir kitabımız var desem, şaka tabii ki… Sözlükte yer alanlar kütüphane ortamında kullandığımız ve bildiğimiz şeylerdi zaten. Biraz da araştırma ve okumayla bu sözlük ortaya çıktı. Kütüphanecilik mesleği yazar kimliğinizi nasıl etkiledi? O kadar kitabın arasında kalınca onlarla konuşmaya başladım, sonuç böyle oldu. En önemlisi de onların bana fısıldıyor olmasıydı, yaz emri kitaplardan geldi yani. Kütüphaneler sizin için sadece kitapların toplandığı bir yer mi, yoksa yaşayan bir organizma mı? Benimle konuştuklarına göre yaşıyor olmalarından başka seçenek kalmıyor. Kendi yazarlık serüveninizde kütüphanelerin nasıl bir yeri var? Doldurulamaz bir yeri var ve asında tüm insanlar için böyle ama bunun farkında olanların azınlıkta olduğu da çok açık. Kütüphanesiz bir yazar düşünemiyorum. Tamamen bir kütüphane etrafında geçen bir roman yazmayı düşündünüz mü? Sanırım hayır. Kütüphanede sürekli alçak sesle konuşulurken aksiyon da zor olur. Yine de bu konuyu tekrar düşüneceğim. Dijital kütüphaneler ve e-kitaplar, geleneksel kütüphaneleri nasıl etkiliyor? Dijital kütüphaneler ve e-kitaplar güncel “ay zamanım yok” bahanesini bertaraf etme şansına sahip gibi görünseler de geleneksel kütüphanelerin acınası kaderinden daha fazlasına sahip değiller. Siz fiziksel kitaplarla dolu bir kütüphane ile tamamen dijital bir arşiv arasında seçim yapmak zorunda kalsanız hangisini tercih ederdiniz? Elbette fiziksel olanını. Hatta İskenderiye veya Bergama kütüphanelerinden birinde çalışmayı isterdim, olmadı Ninova kütüphanesinde kil tablet dizerdim. O kokuyu almak, o dokuyu hissetmek lazım ya da yaşlılık aylığı bağlanma zamanım geldiği için böyle düşünüyorum. Türkiye’de okuma alışkanlıklarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Okumuyorlar diye insanlara kızmak kolay da çocukluğumuzda renkli ekranlarla zaman öldürmek gibi bir alternatif olsaydı hiçbirimiz kitap okumazdık. Biz bir nebze şanslı nesiliz ama okuma alışkanlığı olmayan yeni bir nesli yaratmak da bizim eserimizdi. Kütüphaneler bu alışkanlıkların gelişiminde nasıl bir rol oynamalı? Kütüphaneler bu alışkanlığın gelişeceği değil ulaşacağı son noktadır. En çok hangi tür kitaplar ödünç alınıyor, gözlemleriniz neler? Ayda birkaç tane falan ödünç alınıyordur herhalde. İstatistiksel bir örnek kütle oluşturacak kadar değil yani. Kütüphaneye gelenler test çözen öğrenciler, ya da bilgisayarlarıyla baş başa oturan başkaları. Sessiz olduğu için geliyorlar. Şiir, deneme, öykü ve sinema yazarlığı yapıyorsunuz. Bu türler arasında geçiş yapmak sizin için nasıl bir deneyim? Geçiş yaptıktan sonra bir hafta kendime gelemiyorum. Lisanını bilmediğin başka bir ülkede uyanmak gibi. Kendinizi en yakın hissettiğiniz tür hangisi? Hiç dallanıp budaklandırmadan “öykü “desem olur herhalde. Sinema ve edebiyat ilişkisi hakkında ne düşünüyorsunuz? Penguenler ve kutup ayıları kadar ilişkililer. İkisi de kutup canlısı ama aynı kutupta değiller. Yine de bir olmazsa öbürünün de sonu yakın demektir. Sizi en çok etkileyen ya da en fazla emek verdiğiniz kitabınız hangisi? Yolculuk. O hikâyeden çıkamıyorum ve devamı olan ikinci kitap da bitti sayılır. Hatta üçüncü de… Neyse, o biraz daha farklı olacak. Okuyucularınızın geri dönüşleri yazım sürecinizi etkiliyor mu? Evet dersem geri dönüşleri artar inşallah. Kitaplarınızın insanlarda nasıl bir iz bırakmasını istersiniz? Daha çok okunması için çevrelerine tavsiyede bulunacakları kadar derin izler. Şu an üzerinde çalıştığınız yeni bir eser var mı? Sanırım bunun cevabını birkaç soru öncesinde tırnak içinde vermiş bulundum. Eğer imkânınız olsaydı, hangi konuyu anlatan bir kitap yazmak isterdiniz? Başarılı bir soygun, ama M.Ö. 368 tarihinde geçiyor. Böyle bir projem var. Gelecek nesillere antik çağları da aktarmak lazım, kitap okuma alışkanlığı edinirlerse tabii! Yazarlık dışında başka sanat dallarına ilginiz var mı? Mutfakta iyiyimdir mesela. Sanat sayılıyorsa… Kütüphaneler gelecekte nasıl bir dönüşüm geçirecek? İskenderiye kütüphanesi nasıl bir dönüşüm geçirdi, bunu bilerek ilerlemek lazım. İnsanlık tarihinin bilim ve kültür hazinelerini kütüphanelerden başka nerelerde koruyacağız, bunu da sorgulamak lazım. Bir yazar ve bir kütüphaneci olarak, kütüphanelerin kültürel birer merkez hâline gelmesi sizce mümkün mü? Bilinen medeniyetin yokuş aşağı gittiği bir dönemdeyiz. Bilinen 5 bin yıllık tarihte bu birkaç kez oldu. Bu dönemler birkaç yüz yıl sürüyor. “Kültürel birer merkez ”den kasıt; insanların bu anlamda aydınlanabileceği bir mekan ise böyle bir şey geçici istisnalar haricinde birkaç yüzyıl boyunca olmayacak. Sabırla tüm sorularımızı yanıtladığınız için çok teşekkür ederiz. Çok geniş ve zengin bibliyografyanızı yakından, hayranlıkla takibe devam edeceğiz. İyi ki varsınız Emine Ebru . EMİNE EBRU'nun romanları ve öykü kitapları

HALİL GÖKHAN Bu söyleşiyi okuyanın soluğu kitapçıda alacağına adım gibi eminim. Bugün gerçekten 2000'li yıllara göre daha çok bu ve böylesi romanlara ihtiyacı var ülkemizin, yeniden düşünmeye yan yana güçlü ve cesur olmaya olduğu gibi.... 1936'ya bugünden geri dönebilsek en çok ne yapmak isterdim, diye düşündüm söyleşiyi yaparken. Sanırım ilkin Atamızın doktorlarını ziyaret ederdim. Bunu yapmak bugün imkansız değil. 36 BAHARI var. Yine, yeniden...  Halkevleri, birçok diğerleri gibi, Mustafa Kemal'in yaşadığının, başardığının en büyük kanıtlarından ve bizim için de yarınların haritası... 36 Baharı yazarı FATMA GÜREL'in bunu en iyi kavrayanlardan birisi olduğunun belgesi. Onu yaşatmak, ülkemizi yaşatmakla eş anlamlı. 36 Baharı ilk yayımlandığında neler hissetmiştiniz? Kitabın bu kadar uzun soluklu bir ilgi göreceğini düşünüyor muydunuz?   Bu benim yayımlanan 3. Kitabım ve ilk romanım. Daha öncekiler öykü kitaplarıydı. Uzunca bir hazırlık ve yazma sürecinden sonra dosyamı Remzi Kitabevi’ne vermiştim. On beş gün sonra eve edilen bir telefonla dosyamın basılmak istendiğini öğrendim. Beklediğim bir sonuçtu, şaşırmadım ama yine de çok sevindim. Hele basılıp yayınevinin ve birçok büyük kitapçının vitrinlerine konulduğunu gördüğümde öyle mutlu oldum ki anlatamam. Son birkaç yılım hep onunla geçmişti ve şimdi vitrinde başka güzel kitapların arasında duruyor ve bana bakıyordu. Sonra okuyuculardan olumlu görüşler gelmeye başladı. Edebiyat çevrelerinde çok iyi karşılandı. Eşime, kızlarıma ve ablama basılmadan okutmuştum. Onaylarını almıştım.. Eşim ilk okuduğunda çok beğenmiş ve “ Klasik bir roman bu, otuz sene sonra da basılacak ve okunacak. Modası geçmeyecek” demişti. Yirmi beşinci yılında yeniden basıldı. Sanıyorum arkası da gelecek. Doğan’ın kehaneti doğru çıkacak.   Romanınız 25 yıl içinde birçok baskı yaptı ve şimdi yeniden yeni kuşaklara ulaşıyor. Bu süreçte okur ve eleştirmenlerden aldığınız tepkiler sizi nasıl etkiledi?   Romanım ilgi gördü, beğenildi, övgüler aldı. Bu bir yazarın en büyük mutluluğu. Yazmaya başladığım günden bugüne kadar yeni bir işe başlarken benim en büyük isteğim, edebiyat alanında güzel bir yapıt ortaya koyabilmektir. Kaç baskı olacağı, ne kadar yaşayacağı, ne kadar satacağı hesapları yapmadım hiç. Ben güzel bir eser ortaya koyayım edebiyat havuzunda bir katkım bulunsun. Asıl beklentim, heyecanım ve mutluluğum budur. Bunu yapabilirsem zaten gerisi gelir diye düşünürüm. Bu düşüncem son zamanlara kadar geçerliydi. Ama bir süredir edebiyat dünyası da değişti. Artık bu kural işlemiyor. Romanımı sevgiyle, samimi duygularla yazdım. Konuya ve kahramanlarıma çok güvendim. Yaşamadığım bir dönemin romanı olduğu için çok çalıştım. Sonuç içime sindiyse de acaba okuyanlar nasıl anlayacak, ne diyecek diye heyecanla bekledim. Gazete ve dergilerde çıkan yazılardan başka, sözlü ya da mektupla ulaşan güzel iletiler aldım. Okullarda okutuldu, üzerinde ödevler, tezler yapıldı. Bunlar beni çok mutlu etti. Dediğim gibi daha önce iki öykü kitabı yayımlamış, birisiyle büyük bir ödül almış, pek çok gazete dergide yazılarım ve öykülerim basılmıştı. Ama bir roman yazdıktan ve böyle güzel geri dönüşler aldıktan sonra kendimi ilk kez yazar olarak hissettim.   S ami Karaören, “36 Baharı, tam bir Cumhuriyet Aydınlanması romanıdır,” diyordu. Romanınızı bu bağlamda nasıl değerlendiriyorsunuz?   Bence de 36 Baharı Cumhuriyet aydınlanmasının romanıdır. Zaten onu yazmak istemiştim. Bir roman yazmak düşüncesi aklıma düştüğü günler doksanlı yılların sonlarıydı ve yurdumuzda o güne değin hiç tanık olmadığımız bir irtica hareketi başlamıştı. Ben ÇYDD nin ilk üyelerinden biriyim. Bu dernekte çalışırken, giderek artan sayıda kızların türbana sokulmasını, derneğe yapılan saldırıları görüyor, karşı devrimin ayak seslerini çok net duyuyordum. Bu duruma üzüldüğüm için bir tepki olarak ülkemizin aydınlanma günlerini hem anımsatmak, hem de üstümüze çöken kara bulutları biraz aralamak istedim. Düşünsenize Atamız sağ ve başımızda, devrimler tamamlanmış, sanayi hamleleri yapılmış yurttaşlar huzur içinde, borçsuz ve üreten bir toplum, aydınlanmayı yaşayan, dünyada saygınlığı olan bir ulus. Bugün için bile bir ütopya. İşte o dönemde Türk toplumunun önemli iki eksiğini gidermek üzere kurulmuş iki kurum vardı. Eğitim açığını kapatmak üzere Köy Enstitüleri ve kültür sanat açığını kapatmak için Halkevleri. Köy Enstitüleri bu okullardan çıkan pek çok yazar tarafından yazılmış ve edebiyatımıza girmişti. Ama Halkevleri hiç görülmemişti... Ben işte o dönemi ve uygar bir topluma ulaşmak için kültür sanat alanında çalışan Halkevlerini yazmaya karar verdim. Okuma yazma, müzik, tiyatro, biçki dikiş kurslarıyla, müzecilik, gezi, kütüphanecilik, spor kollarıyla yurttaşların bilgi ve becerilerini artırmak için çalışan Halkevleri nasıl kurumlardı? Nasıl çalışıyor, neler yapıyordu ve bu işleri kimler üstleniyordu? Orada çalışan, yurtsever, özverili insanları anlatmak bana çok çekici geldi. O adsız kahramanlar romanımın kahramanları oldular. Eğer o yıllarda yaşamış olsaydım kesinlikle aralarında olur, çalışırdım ben de.   Muzaffer Uyguner, “Bilmediği dönemi gerçek ayrıntılarla anlatmak sanat hüneridir yorumunu yapmış. 1936 yılını anlatırken sizi en çok zorlayan veya heyecanlandıran unsurlar nelerdi?   Bir yazarın yaşamadığı, içinde bulunmadığı bir dönemi yazmasının elbette zorlukları var. İyi araştırmak, çok okumak o dönemi yaşamış gibi içselleştirmek gerekiyor. Ben de bunu yaptım. O kendine has dönemi ve yaşanılan aydınlanma hareketini anlamaya çalıştım. O yılların insanlarının cumhuriyete, Atamıza ve devrimlere inancı çok yüksekti. Onların güvenli ve dik duruşları, bilim kültür ve sanat alanında öğrenmek ve öğretmek çabaları beni çok etkiledi.  Gazetelerde, dergilerinde rastladığım haberler, ilanlar, yazılar bana zaman içinde bir yolculuk yaptırdı, merak ettiğim konularda yanıtlar buldum. Sanki her ilan, sosyal yaşamın bir fotoğrafı gibiydi. O yüzden kitabımın bölüm başlarında o ilanları kullandım. Yazım aşamasında beni heyecanlandıran şeylerden biri romanımın en başında kullandığım piyano ilanıdır. Edremit Halkevinde bir piyano olduğunu biliyordum ama nereden nasıl alındığını nasıl yazacağımı düşünmekteydim. Bu ilan bir gazetede karşıma çıkıverdi. Çok heyecanlandım. Çünkü işte sahici bir çözüm bulmuştum, sorularım için. Böyle pek çok küçük mutluluklar yaşadım. Günlerce kitaplıklarda çalıştım. Zamanın nasıl geçtiğini anlamadım. Yorucuydu ama çok zevkliydi. Osman Şahin, “Hakkı yenmiş bir roman.” diyerek 36 Baharı’nın edebiyat dünyasında yeterince değer görmediğini ima ediyor. Bu görüşe katılıyor musunuz?   Çok daha fazla tanınmalı, okunmalı ve ödül almalıydı diye düşündüğünü bana da pek çok kez söylemişti. Kitapların de tıpkı insanlar gibi kaderleri oluyor. Birçok arkadaşım örneğin Yunus Nadi ödülünü alacağına kesin gözüyle bakıyordu. Ama olmadı. Medyaya hakim edebiyat çevrelerinin, yeni yazarlara karşı biraz uzak durmak, görmezden gelmek, sessiz kalmak gibi bir tutumu olabiliyor. Yeni bir yazarın yeni çıkmış bir kitabını fazla parlatır mıyız, şöhret yapar mıyız, bizim önümüze geçer mi diye çekiniyorlar sanırım. Kendi çemberleri içindeki yazarları ve yayınevlerini tutuyorlar. Benim gibi henüz ilk romanını yazmış bir yazarsanız ve o çevrelere yakın değilseniz böyle şeyler oluyor. Kitabımın ilk baskısı 2000 yılında yapıldı. İlk yılarda kitabım İstanbul Üniversitesinde, Bilgi Üniversitesinde ve birçok lisede devrim tarihi ve edebiyat derslerinde okutuldu, üzerine ödevler verildi. Ama sonraki yıllar içinde giderek artan bir devrim karşıtlığı, aydınlanma karşıtlığı ülkemize egemen oldu. Cumhuriyet aydınlanmasını anlatan bir roman o görüşe tersti… Sanıyorum biraz da bu yüzden okurların da, öğretmenlerin de, ilgileri gölgelendi. Ümit ediyorum ki aydınlanma çabasının ne kadar değerli olduğu yaşadığımız ağır deneyimlerden sonra daha iyi kavranacak ve bu tür kitaplara yine ilgi artacak.   K itabınızda Halkevleri ve Cumhuriyet Aydınlanması önemli bir yer tutuyor. Günümüzle kıyasladığınızda, o dönemin ruhu bugüne nasıl yansıyor sizce?   O ruh ve o düşünce sayesinde bugün yurdumuz bir Suriye, İran, Irak, Afganistan… gibi Ortadoğu ülkesi değil. O aydınlanma hareketi, o eğitim seferberliği birkaç yıl daha sürebilseydi ülkemiz çok daha uygar bir refah toplumu olurdu. Hepimiz şimdikinden daha mutlu olurduk. Oysa çok darbe aldı, atılan adımlar geri alındı, karalandı ama yine de azımsanmayacak kazanımlarımız var... Mehmet Başaran, “O yılların havasını solumak, o coşkuyu yaşamak isteyenler bu romanı okumalı.” diyor. Sizce bugünün okuru, 36 Baharı ile nasıl bir deneyim yaşayacak? Ben yazarken duyup öğrendiklerimden okuduklarımdan çok etkilendim, heyecanlandım. Okuma yazması olmayan, karanlıkta kalmış, yok sayılmış bir toplumun, bilgi ve becerileri gelişmiş bireylerden oluşan başka bir topluma evrilmesi sürecini heyecanla izledim. Bunu sağlamak için verilen emeğin, dökülen alınterinin, gösterilen sabrın ve özverinin ne kadar kıymetli olduğunu ve roman kahramanlarıma ne çok borçlu olduğumuzu derinden hissettim. Bugünün okuyucusu da bunları düşünecek ve aynı duyguları yaşayacaktır. Çünkü aydınlanmadan payını almamış ülkelerde yaşanan acılar hepimizin gözleri önünde.   Yazım ve yayım sürecinde unutamadığınız bir anınız var mı? Bu romanın sizin için en özel yanı neydi?   Öyle çok anım varki.. Yazmaya başlamadan yaptığım okuma çalışmalarım yanında bir de o dönemi yaşamış Kişilerle konuşmuştum. Avukat Olcayto Bey ve eşi İttihat Hanım, Şazimet Derin, öğretmen İzzet Ege gibi.. Hepsi yardımcı olmak için içtenlikle bilgilerini, yaşadıklarını paylaştılar. Örneğin Olcayto Bey ve eşi ilk görüştüklerimdi. Onları Edremitlilerin pek çoğu bilir. Olcayto Bey Halkevinin ilk Başkanıymış, merak ettiğim konuları büyük bir kibarlıkla yanıtladılar. O günleri öyle büyük bir heyecanla ve sevgiyle anıyorlardı ki, zaman zaman gözyaşlarını tutamıyorlardı… Örneğin kitabımda yer verdiğim Bandırma Halkevine yapılan ziyaret ve orada yemek sonrası Montrö Boğazlar anlaşmasının imzalandığını bildiren telgrafın gelmesi… Bu tarihi bir tanıklıktı, dinlerken ben de çok etkilendim. Edremit'ten kimlerle görüşmüştünüz romanınızı yazarken? Konuştuklarımdan biri (Şaziment Hanım teyze) Şaziment Derin bizim komşumuzdu. Tiyatro anılarını, “sahneye ilk kez biz gerçek ağaç koyduk” diye övüncünü daha birçok şeyi ondan dinledim. Bir başka konuştuğum öğretmen İzzet Ege bana bir öğretmen edasıyla yaz kızım diye dikte ettirdi anlattıklarını. Onlar aydınlanma dönemini yaşamış, Halkevlerinde bulunmuş, canlı tanıklardı ve hepsinden çok faydalandım. Artık hiçbiri yok. Işıklar içinde uyusunlar. Bence bu romanın birkaç özel yanı var. Halkevleri bugün sahip olduğumuz sanat ve kültür birikimimiz üzerinde bunca etkin olmuş bir kurumken, Türk edebiyatına hiç girmemişti. Onu romanımın tam merkezine yerleştirdim, böylece 36 Baharı okundukça Halkevlerine bir anma olacak. Olayları pek çok kahramanın bakış açısından, onların sesiyle vermeye çalıştım. Değişik bir kurgu yaptım. Roman kahramanı Maria‘nın sağ olup olmadığını kitabın sonunda söylemiyorum ama iç sayfalardan birinde bu sorunun yanıtı var. Bazen okuyucularıma bunu soruyorum. Dikkatli okuyucular biliyor, bilmeyenler de oluyor, o zaman yanıt şu sayfada diyorum. Yazarken böyle küçük oyunlar yapmak hoşuma gidiyor. Madem özel bir şeyler sordunuz şunu da anlatayım. Romanı neredeyse tamamlamıştım ve bir son bölüm yazarak bitirecektim. Bunu yazdım ama romanın o ana kadarki akışına, havasına uygun olmadı gibi geldi bana. Onu attım. İkinci bir son yazdım. Böyle deyince kolay yazdığımı sanmayın. Düşünüyorum, bir kurgu yapıyorum on sayfa kadar bir bölüm yazıyorum. Yani epey çalışıp emek veriyorum... Ancak yine beğenemedim ve bu ikincisini de attım. Üçüncü bir son yazdım. Bu çok hoşuma gitti, çok içime sindi. Kitabımdaki, yazdığım üçüncü sondur. Kitabın ruhuna, konuya, kurguya çok uygun oldu. Onu sevdim, son bölüm olarak ekledim. Romanımın sonunu hâlâ severim. Benim için romanımın en özel yönü, çok hissederek ve çok içten duygularla yazmış olmamdır. Bazı okuyucularım beni roman kahramanlarıyla özdeşleştirdi. Onlardan biri sandı. Örneğin Pervin sen misin diye sordu. Romanın verdiği bu sahicilik hissi beni çok mutlu etti.   Çok teşekkürler Fatma Hanım. Umarım Doğan Bey yanılmıştır. 30 değil en az 100 yıl olur ömrü romanınızın. 36 Baharı  yalnızca bir dönemi anlatmakla kalmıyor; o dönemin umutlarını, inancını, dayanışmasını ve yitirilmiş olana duyulan hasreti de bugüne taşıyor. Bir romanın ömrü, yazarının yüreğine ne kadar sinmişse o kadar uzun olur. Bu yüzden belki de, yazıldığı ilk günden bugüne 25 yıl boyunca hâlâ okura dokunabiliyor 36 Baharı . Bugün, geçmişin Halkevleriyle örülmüş aydınlanma çabasını, sarsılmaz bir inançla savunulmuş devrimleri ve o yitik baharın içten insanlarını yeniden hatırlamak, hem bir vicdan borcu, hem de geleceğe uzanan bir umut ışığı olabilir. Çünkü bazı kitaplar yalnızca anlatmaz, yaşatır; bazı karakterler yalnızca roman sayfalarında değil, belleğimizde ve kalbimizde yaşamaya devam eder. Ve bazı yazarlar, ilk kez "kendimi yazar gibi hissettim" dediği bir romanla, nice baharların habercisi olur.

Çanakkale Savaşları, yalnızca askeri bir mücadele değil, aynı zamanda bir milletin bağımsızlık ve varoluş mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından biridir. Bu büyük destanı anlamak ve anlatmak, tarihe duyulan bir sorumluluk olduğu kadar, geleceğe bırakılan bir mirastır. Bugün, Çanakkale’ye duyduğu derin ilgiyi ve bu savaşın bilinmeyen yönlerini gün yüzüne çıkarmak amacıyla kaleme aldığı kitabı üzerine değerli bir söyleşi gerçekleştireceğiz yazar ve tarihçi KUBİLAY MEHMET GÜL ile. Savaşın insan hikâyeleriyle örülmüş yönlerini, araştırma sürecinde karşılaştığı zorlukları ve Çanakkale ruhunun günümüz Türkiye’sindeki yerini konuşacağız. Çanakkale Savaşları’na olan ilginiz nasıl başladı? Çanakkale, çocukluğumdan beri ilgimi çeken bir konuydu. Küçük yaşlardan itibaren tarih kitaplarına olan merakım ve özellikle Çanakkale Destanı’nın anlatıldığı hikâyeler beni derinden etkiledi. Üniversitede Tarih öğrenimi görmüş olmam bu savaşa olan ilgimi daha da pekiştirdi hiç şüphesiz. Çanakkale sadece bir savaş değil, aynı zamanda bir milletin birlik ve beraberlik içinde yazdığı bir kahramanlık destanıydı. Bu ruha duyduğum hayranlık, zamanla derinleşti ve sonunda bu kitabı yazma noktasına kadar geldi. Bu kitabı yazmaya sizi ne motive etti? Tarihin sadece rakamlardan ve olaylardan ibaret olmadığını, arkasında insan hikâyeleri barındırdığını düşündüm. Çanakkale Savaşları, birçok kahramanın fedakârlığına sahne olmuş, ancak bazı hikâyeler yeterince anlatılmamıştı. Bu kitabı yazarken amacım, bilinen büyük olayların yanı sıra, savaşın içindeki insan hikâyelerini, askerlerin yaşadığı zorlukları ve vatan sevgisinin nasıl bir destana dönüştüğünü gözler önüne sermekti. Okuyuculara sadece tarihi bir olay değil, aynı zamanda bir ruhu, bir inancı da anlatmak istedim. Kendi geçmişiniz bu kitaba nasıl yansıdı? Eğitim hayatım boyunca tarihe ve özellikle Çanakkale Savaşları’na olan ilgim hiç azalmadı. Araştırmalar yaparken ve kitapları okurken hep şunu düşündüm: Bu savaş sadece cephede kazanılmadı, geride kalanların duaları, fedakârlıkları ve o dönemin ruhu, bu zaferin temel taşlarından biriydi. Yazarken de bu duyguyu içimde hissettim. Belki de bu yüzden, kitabım sadece bir savaş anlatısı değil, aynı zamanda o dönemin insanlarının duygu dünyasına da ışık tutan bir eser oldu. Kitapta yer verdiğiniz hatıralar hangi kaynaklara dayanıyor? Arşiv çalışmaları, sözlü tarih görüşmeleri ya da kişisel anlatılar gibi belirli bir yönteme mi dayandınız? Kitabı yazarken birden fazla kaynaktan faydalandım. Öncelikle, Genelkurmay Başkanlığı’nın bu konuda yayınlanmış raporları, dönemin gazeteleri ve Çanakkale Savaşları’yla ilgili yayımlanmış akademik çalışmalar benim için önemli referans noktaları oldu. Bunun yanı sıra, savaşın tanıkları olan gazilerin yazıya dökülmüş anıları, günlükler ve mektuplar da kitabın temel taşlarını oluşturdu. Böylece olayları sadece bir tarih anlatısı olarak değil, duygularıyla, yaşanmışlıklarıyla, insan hikâyeleriyle de aktarabilmeyi amaçladım. Ayrıca, daha önce yayımlanmamış bazı kişisel anlatılara ulaşarak, savaşın bilinen yönlerinin dışında kalan, gözden kaçmış detayları da gün yüzüne çıkarmaya çalıştım. Çanakkale Savaşları’nın sadece bir cephe savaşı değil, aynı zamanda bir milletin ruhuyla kazandığı bir mücadele olduğunu göstermek istedim. Bu çeşitlilik, kitabın duygusal derinlik kazanmasını sağladı. Okuyuculara sadece tarihî gerçekleri değil, aynı zamanda savaşın insani yönünü de hissettirmeyi amaçladım. Çanakkale cephesinde yaşananları anlatırken, sizi en çok etkileyen hikâye ya da anekdot neydi? Çanakkale cephesi, binlerce kahramanlık hikâyesiyle dolu ama beni en çok etkileyen anekdotlardan biri, 57. Alay’ın fedakârlığı ve Mustafa Kemal’in onlara verdiği unutulmaz emir oldu: "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum!" Bu söz, savaşın ve o dönemin ruhunu tek bir cümlede özetliyor. 57. Alay, Conkbayırı’nda düşmanın ilerlemesini durdurmak için büyük bir özveriyle savaşmış ve neredeyse tamamen şehit düşmüştü. Onların gösterdiği fedakârlık, Türk milletinin vatan sevgisini ve mücadele ruhunu en güçlü şekilde ortaya koyan olaylardan biridir. İşte bu yüzden bugün bile, 57. Alay’ın hatırası yaşatılıyor ve onların kahramanlığı unutturulmuyor. Bir başka beni derinden etkileyen olay ise düşmanla cephede kurulan insani bağlar. Çanakkale Savaşı, sadece kan ve barut kokusuyla dolu bir savaş değildi, aynı zamanda insanlık değerlerinin de ön planda olduğu bir mücadeleydi. Birçok hatıratta, Türk askerlerinin yaralı düşman askerlerine su verdiği, hatta siperden sipere sigara attığı anlatılır. Özellikle, bir Anzak askerinin hatıralarında geçen şu olay çok etkileyiciydi: "Yaralı halde yerde yatıyordum. Açlık ve susuzluktan bitkin düşmüştüm. Tam ölümü beklerken, karşı siperden bir Türk askeri çıkıp bana su uzattı. Ona minnetle baktım ama konuşamıyordum. Başımı okşadı ve siperine geri döndü. O an anladım ki, savaşın içinde bile insanlık ölmemişti." Bu olay, düşman olarak karşı karşıya gelen askerlerin bile, aynı acıyı paylaştıklarında birbirlerine merhamet gösterebildiklerini kanıtlıyor. Aynı şekilde, günlerce süren çatışmalardan sonra, Türk ve Anzak askerleri arasında kısa süreli ateşkes ilan edildiğinde, her iki tarafın askerleri birlikte yaralılarını toplayıp, siperlerde birbirleriyle sigara ve yiyecek paylaştılar. Düşmanın bile saygı duyduğu bir savaş ahlakı vardı. Bir başka unutulmaz hikâye de, Nusrat Mayın Gemisi’nin ve Kaptan Yüzbaşı Hakkı Bey’in kahramanlığıdır. Nusrat’ın döktüğü mayınlar, savaşın kaderini değiştirmiş, düşmanın dev zırhlılarını boğazın sularına gömmüştü. Ancak bu operasyonu yöneten Kaptan Yüzbaşı Hakkı Bey, daha önce kalp rahatsızlığı geçirdiği halde bu kritik görevden çekilmemiş, mayınları başarıyla döşedikten sonra ikinci bir kalp kriziyle hayatını kaybetmişti. Onun fedakârlığı, Çanakkale’nin sadece silahla değil, imanla ve adanmışlıkla kazanıldığını gösteren en büyük kanıtlardan biridir. Bu savaşın en önemli yönlerinden biri de, cephede mücadele eden askerlerin geride bıraktıkları mektuplar ve anılardır. Bir Türk askerinin ailesine yazdığı şu satırlar, Çanakkale ruhunu anlamak için yeterlidir: " Sevgili annem, eğer şehit düşersem, üzülme. Bil ki, vatan için ölmek, en büyük şereftir. Beni merak etme, buradaki herkes kardeş gibi, tek yürek olduk. Şehit düşersem, bu vatan bana mezar olur, dualarınızı eksik etmeyin." Bu tür anılar ve hatıralar, Çanakkale Savaşı’nın sadece askeri bir zafer olmadığını, aynı zamanda milletin iradesiyle, inancıyla ve fedakârlığıyla yazılmış bir destan olduğunu bize hatırlatıyor. Kitabımda da özellikle bu insani yönleri öne çıkarmaya çalıştım. Çünkü tarih, sadece rakamlardan ve savaş taktiklerinden ibaret değildir; o savaşın içinde yaşanan duygular, fedakârlıklar ve insanlık dersleri, bizi biz yapan en önemli unsurlardır. Kaldı ki Çanakkale, yalnızca bir savaş değil, bir milletin yeniden doğuşudur. İşte bu yüzden, bu hikâyeleri anlatmak, onları gelecek nesillere aktarmak benim için büyük bir sorumluluk ve onur oldu. Bu tür hikâyeler, Çanakkale Savaşı’nın sadece bir askerî mücadele olmadığını, aynı zamanda insanlık adına büyük dersler barındıran bir destan olduğunu gösteriyor. Kitabımı yazarken en çok bu tür insan hikâyelerine odaklanmak istedim çünkü Çanakkale ruhu, yalnızca zaferle değil, aynı zamanda bu büyük insanlık örnekleriyle de anılmalı. Savaşın insan üzerindeki etkisini belki de en iyi hatıralar yansıtır. Sizce Çanakkale Savaşı, sadece bir askeri zafer mi, yoksa aynı zamanda bir insanlık dramı mı? Çanakkale Savaşı, hiç şüphesiz askeri açıdan büyük bir zaferdir. Türk milletinin bağımsızlık uğruna verdiği en önemli mücadelelerden biri olarak tarihe geçmiştir. Ancak bu savaşı yalnızca stratejik bir başarı olarak görmek eksik olur. Çünkü Çanakkale, aynı zamanda tarihin en büyük insanlık dramlarından birinin yaşandığı bir sahnedir. Bu savaş, cephede yaşanan fedakârlıkların, umutların, kayıpların ve insanlık onurunun sınandığı bir trajedi olarak da hatırlanmalıdır. Siperlerde açlık, susuzluk, hastalık ve ölümle mücadele eden askerler, bir yandan vatanı savunurken, diğer yandan insan ruhunun ne kadar güçlü ve dirençli olabileceğini göstermiştir. Siperlerin birkaç metre ötesinde, birbiriyle kıyasıya savaşan insanlar, bazen sadece birkaç dakika sonra birbirlerine merhamet eli uzatmışlardır. İşte Çanakkale'yi benzersiz kılan da budur: Savaşın en acımasız haliyle yaşandığı bir yerde, insanlığın tüm güzelliği de sergilenmiştir. Çanakkale’de savaşan askerlerin günlükleri, mektupları ve anıları, yaşanan insanlık dramını en iyi şekilde ortaya koyar. Bir askerin yaralı halde annesine yazdığı son mektup, bir başka askerin ekmeğini düşmanına uzatışı, siperde aynı gökyüzüne bakan düşmanların ortak kaderi... Bunlar, savaşın sadece silahlarla değil, duygularla da yazılan yüzlerce hikâyesinden birkaçıdır. Özellikle Anzak ve Türk askerleri arasındaki insani anlar, bu savaşın yalnızca bir cephe mücadelesi olmadığını kanıtlıyor. Birçok Anzak hatıratında, Türk askerlerinin yaralı düşmanlarına su verdiği, onları sırtlarında taşıdığı anlatılır. Bir Anzak askerinin anılarında geçen şu cümle beni derinden etkilemiştir: "Çanakkale’de savaşan Türk askerleri, sadece cesaretleriyle değil, insanlıklarıyla da bizi şaşırttı. Bir gün siperlerimizin önünde yaralı yatarken, bir Türk askeri geldi ve cebinden çıkardığı ekmeği bana uzattı. O an, savaşın aslında ne kadar anlamsız olduğunu düşündüm. Karşımdaki de benim gibi bir insandı, ama bizi birbirimize düşman yapan bir şeyler vardı." Bunun yanı sıra, Türk askerlerinin de yaşadığı tarifsiz acılar vardı. Siperlerde açlıkla, susuzlukla, hastalıklarla savaşan Mehmetçiklerin her biri, vatan uğruna şehadet şerbetini içmeye hazırdı. Bir Osmanlı subayının günlüğünde yazdığı şu satırlar, yaşananları en iyi özetleyen ifadelerden biridir: "Kuru ekmeği suya batırarak yiyoruz. Açlık zorluyor, ama düşmandan bir karış toprak bırakmamak için gözümüzü bile kırpmıyoruz. Arkadaşlarımız birer birer şehit düşerken, biz hâlâ vatan için dimdik ayaktayız. Ölümle hayat arasındaki çizgide, tek dayanağımız imanımız ve vatan sevgimizdir." Çanakkale, yalnızca bir savaş alanı değil, millet olma bilincinin en güçlü şekilde ortaya çıktığı bir destandır. O gün orada savaşan gençler, yalnızca bir cephe mücadelesi vermedi; aynı zamanda düşmanlarıyla bile paylaşmayı, onlara merhamet göstermeyi bildi. Bir yandan göğüs göğüse çarpışan bu insanlar, diğer yandan birbirlerine siperler arasından ekmek atıyor, susayanlara su uzatıyordu. İşte bu yüzden, Çanakkale sadece bir zafer değil, aynı zamanda insanlığın en büyük sınavlarından biridir. Bu savaş, bizlere savaşın gerçek yüzünü, fedakârlığı, birlik olmanın gücünü, ama aynı zamanda savaşın getirdiği yıkımı ve kayıpları da gösteriyor. Binlerce genç, hayatlarının baharında toprağa düştü. Geride gözü yaşlı analar, babalar, eşler ve yetim çocuklar kaldı. Sadece Türk tarafında değil, Anzaklar, İngilizler ve Fransızlar da benzer acıları yaşadı. Çanakkale'yi yalnızca bir askeri başarı olarak görmek, bu büyük destanın anlamını daraltmak olur. Bu savaş, hem bir kahramanlık destanı, hem de insanlık tarihinin en acı hikâyelerinden biridir. Bugün Çanakkale’de yatan her bir asker, hangi milletten olursa olsun, bizlere savaşın ne kadar büyük bir trajedi olduğunu hatırlatıyor. Ve bu yüzden Çanakkale, geçmişten ders çıkaran herkes için bir barış ve kardeşlik mesajı taşıyor. Kitabı hazırlarken karşılaştığınız en büyük zorluk neydi? Özellikle belgelerin doğruluğu ve anlatıların güvenilirliği konusunda nasıl bir süreç izlediniz? Bu kitabı yazarken karşılaştığım en büyük zorluklardan biri, kaynakların doğruluğunu ve güvenilirliğini sağlamak oldu. Çanakkale Savaşı gibi hem Türk hem de dünya tarihine damga vurmuş büyük bir savaş hakkında yazarken, doğal olarak pek çok farklı anlatı ve yorumla karşılaşıyorsunuz. Özellikle son yirmi iki yıldır bu konunun manipüle edildiğine ne yazık ki şahit oluyoruz. Resmî belgeler, günlükler, hatıralar ve sözlü tarih anlatımları birbirini tamamlayan unsurlar olsa da, bazı anlatılar zaman içinde değişmiş veya efsaneleşmiş olabiliyor. Bu nedenle, en büyük çabam, tarihi gerçekleri mümkün olduğunca doğru ve tarafsız bir şekilde yansıtmak oldu. Bu konuda öncelikle almış olduğum eğitimin ve bilimsel tarihçiliğin bir gereği olarak , akademik çalışmalar benim için en önemli başvuru kaynaklarıydı. Türk ve yabancı tarihçilerin yaptığı akademik çalışmalar titizlikle inceledim. Ancak bu belgelerin dili bazen oldukça teknik ve karmaşık olabiliyordu, bu yüzden onları sadeleştirerek ve okuyucunun daha rahat anlayabileceği bir dille aktarmaya çalıştım. Çanakkale Savaşı’nı birebir yaşamış gazilerin, komutanların ve cephede savaşan askerlerin hatıratları, savaşın insani boyutunu ortaya koyan en değerli kaynaklardan biriydi. Ancak, hatıralar ve tarih anlatıları her zaman kesin tarihi gerçeklerle birebir örtüşmeyebilir. Bu nedenle, anlatılan olayları mümkün olduğunca başka kaynaklarla da doğrulamaya çalıştım. Bir diğer zorluk ise, bazı anlatıların millî duygu ve kahramanlık teması etrafında şekillenmiş olmasıydı. Çanakkale, Türk milletinin en büyük zaferlerinden biri olduğu için, yıllar içinde anlatılar bazı efsanevi unsurlarla bezendi. Bu tür anlatılar elbette çok değerliydi, çünkü halkın hafızasındaki Çanakkale ruhunu yansıtıyordu. Ancak, tarihi gerçeklikten sapmadan, bu anlatıları nasıl dengeleyerek sunacağım konusu benim için büyük bir sorumluluktu. Bu noktada, gerçek olayları vurgularken, savaşın ruhunu ve askerlerin hissettiklerini en iyi şekilde aktarmaya çalıştım. Ayrıca, farklı ülkelerin çeviri kaynaklarını da inceledim. Çanakkale sadece Türk askerlerinin değil, aynı zamanda İngiliz, Anzak, Fransız ve hatta Alman askerlerinin de yaşadığı büyük bir savaş alanıydı. O yüzden, savaşın farklı cephelerden nasıl göründüğünü anlamak için Anzak hatıratlarını inceledim. Bu çeşitlilik, savaşı sadece Türk tarafının gözünden değil, daha geniş bir perspektifle değerlendirmemi sağladı. Son olarak, kitapta yer verdiğim her anlatının bir belgeye veya güvenilir bir kaynağa dayanmasına özen gösterdim. Şüpheli veya doğruluğundan emin olmadığım bilgileri kullanmaktan kaçındım ya da bunları okuyucuya "Bu olay, bazı hatıralarda böyle anlatılıyor" şeklinde sunarak açık ve şeffaf olmaya çalıştım. Çünkü tarih yazarlığında en önemli şey, okuyucuya güven vermek ve yanlış bilgi aktarımından kaçınmaktır. Özetle, bu kitabı hazırlarken en büyük zorluk, anlatılan olayların tarihi gerçekliğini koruyarak, duyguyu ve atmosferi de bozmadan yansıtabilmekti. Çanakkale’nin ruhunu hissettirmek için büyük bir titizlikle çalıştım. Bu süreç, zorlu ama bir o kadar da öğretici ve heyecan verici bir yolculuktu. Bugünün Türkiye’sinde Çanakkale ruhu sizce nasıl bir anlam taşıyor? Tarihsel mirasın günümüz toplumu üzerindeki etkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz? Çanakkale ruhu, yalnızca geçmişte kazanılmış bir savaşın hatırası değil, bugün de Türkiye’nin milli bilincini şekillendiren en önemli miraslardan biridir. Bu ruh, bir milletin en zor şartlarda bile bağımsızlığı ve vatanı için nasıl kenetlenebildiğini gösteren eşsiz bir örnektir. Çanakkale Zaferi, yalnızca askeri bir başarı değil, aynı zamanda Türk milletinin kaderini değiştiren ve Türkiye Cumhuriyeti’nin temellerini atan en önemli dönüm noktalarından biridir. Osmanlı İmparatorluğu’nun zayıfladığı, toprak kayıplarının arttığı ve milletin umutsuzluğa kapıldığı bir dönemde, Çanakkale cephesinde gösterilen mücadele, Türk milletinin hala güçlü, dirayetli ve bağımsızlık aşkıyla dolu olduğunu tüm dünyaya kanıtlamıştır. Çanakkale’de omuz omuza savaşan askerler, farklı bölgelerden, farklı kökenlerden gelmiş olmalarına rağmen, aynı vatan toprağını savunmak için birlik olmuş, bu savaş milli kimliğin güçlenmesine büyük katkı sağlamıştır. Sadece Türkler değil, Kürtler, Lazlar, Çerkesler, Araplar ve daha birçok farklı etnik kökenden insan, aynı siperde düşmana karşı birlikte mücadele etmiştir. Bu da Çanakkale’yi, Türkiye Cumhuriyeti’nin birlik ve beraberlik temelinin atıldığı bir savaş haline getirmiştir. Çanakkale Zaferi’nin en önemli sonuçlarından biri de Mustafa Kemal Atatürk’ün liderlik dehasının ve askeri yeteneğinin ortaya çıkmasıdır. O güne kadar Osmanlı ordusunda yetenekli bir subay olarak bilinen Mustafa Kemal, özellikle Anafartalar, Conkbayırı ve Arıburnu’nda gösterdiği üstün komutanlık becerileriyle yalnızca Türk halkının değil, düşman komutanlarının da dikkatini çekmiştir. Onun verdiği stratejik kararlar ve askerlere verdiği ünlü emir, “Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum,”  Çanakkale ruhunun en güçlü ifadesidir. Burada kazandığı prestij ve halk üzerindeki etkisi, onu daha sonra Milli Mücadele’nin lideri haline getirmiştir. Çanakkale Savaşı, Kurtuluş Savaşı’na giden yolun başlangıcıdır. Çanakkale’de emperyalist devletlere karşı kazanılan bu zafer, halkın özgüvenini pekiştirmiş, “Biz bu vatanı savunabiliriz” düşüncesini yerleştirmiştir. Birinci Dünya Savaşı sonunda Osmanlı İmparatorluğu yıkılmış olsa da, Çanakkale’de savaşan nesil, birkaç yıl sonra Kurtuluş Savaşı’nda aynı inanç ve azimle yeniden ayağa kalkmıştır. Bugün Türkiye Cumhuriyeti, Çanakkale’de yazılan destanın mirası üzerine kurulmuştur. Başka bir deyişle Çanakkale Kurtuluş Savaşı ve onun bir sonucu olan Türkiye Cumhuriyeti’nin önsözüdür. Günümüzde Çanakkale ruhu, yalnızca geçmişte kazanılmış bir zaferin hatırlanması değil, aynı zamanda milli birlik, fedakârlık ve bağımsızlık mücadelesinin canlı tutulması anlamına gelir. Bugün farklı alanlarda, ekonomik, siyasi ve kültürel mücadeleler verilirken, Çanakkale’deki dayanışma ve azim bize ilham vermeye devam etmektedir. Çünkü Çanakkale, sadece savaş meydanında değil, her alanda mücadele etmek gerektiğini öğreten bir ruhtur. O gün Çanakkale’yi geçilmez kılan irade, bugün Türkiye’yi güçlü ve bağımsız bir ülke olarak ayakta tutan iradenin aynısıdır. Öte yandan, Çanakkale Savaşı, insanlık açısından da büyük bir ders niteliğindedir. Mustafa Kemal Atatürk’ün Anzak annelerine yazdığı mektup, bu savaşın yalnızca bir çatışma olmadığını, aynı zamanda insanlığın ortak acılar yaşadığı bir dönem olduğunu gösterir. “Bu memleketin toprakları üstünde kanlarını döken kahramanlar, burada dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz” sözleri, savaşın acılarını ve barışın önemini en iyi şekilde ifade eder. Bugün Çanakkale’yi anlamak, geçmişi hatırlamak değil, geleceğe daha bilinçli bakmak demektir. Çanakkale ruhu, bu toprakların bedelinin ağır olduğunu, bağımsızlığın kolay kazanılmadığını ve bir milletin ancak birlik içinde hareket ettiğinde güçlü olabileceğini bize hatırlatır. Bu ruhu yaşatmak, yalnızca tarih kitaplarında anlatılan bir zaferi anmak değil, Türkiye’nin geleceğini şekillendiren en önemli değerleri korumak anlamına gelir. Çanakkale, geçmişte kazanılmış bir savaş olmanın ötesinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin varlık sebebi ve yol gösterici ışığıdır diyorum. Son olarak, Çanakkale üzerine okumalar yapmak isteyen okurlara hangi kaynakları önerirsiniz? Hem akademik hem de edebi açıdan önerileriniz neler olur? Çanakkale üzerine okumalar yapmak isteyen okurlar için hem akademik hem de edebi açıdan oldukça değerli eserler bulunmaktadır. Bu alanda hem savaşın stratejik boyutunu anlamak isteyenlere hem de insani yönünü keşfetmek isteyenlere hitap eden kaynaklar mevcuttur. Öncelikle, akademik ve tarihsel kaynaklar  açısından Çanakkale Savaşı’nı derinlemesine inceleyen birkaç önemli kitap önererek başlayalım. Prof. Dr. Ahmet Yaramış  ve Prof. Dr. Edward J. Erickson gibi tarihçilerin çalışmaları, Çanakkale’nin askeri yönünü ve savaş stratejilerini ayrıntılı bir şekilde ele alır. Özellikle, Edward J. Erickson’ın "Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War"  adlı kitabı, Osmanlı ordusunun I. Dünya Savaşı’ndaki durumunu ve Çanakkale’nin önemini analiz eden önemli bir eserdir. Bunun dışında, Prof. Dr. Halil İnalcık’ın "Atatürk ve Demokratik Türkiye"  adlı kitabı, Çanakkale’nin Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna nasıl zemin hazırladığını anlamak açısından değerlidir. Turgut Özakman’ın "Diriliş: Çanakkale 1915" adlı kitabı ise hem akademik hem de edebi yönü güçlü bir eser olarak, dönemin ruhunu ve savaşın Türk milletinin kaderi üzerindeki etkisini anlatan önemli kaynaklardan biridir. Eğer sözlü tarih ve hatıralara dayalı kitaplar  ilginizi çekiyorsa, Mehmet Niyazi’nin "Çanakkale Mahşeri"  adlı kitabı mutlaka okunması gereken eserler arasındadır. Yazar, savaşın gerçek hikâyelerini roman diliyle ama belgelere dayalı olarak anlatır. Benzer şekilde, Erol Mütercimler’in "Gelibolu 1915"  adlı kitabı, savaşın hem Türk hem de karşı tarafın perspektifinden nasıl yaşandığını anlamak açısından kapsamlı bir eserdir. Yabancı kaynaklar açısından, Çanakkale Savaşı’nı farklı bir bakış açısıyla değerlendiren eserler arasında Peter Hart’ın "Gallipoli" (Gelibolu)  adlı kitabı dikkat çekicidir. Bu kitap, savaşın İngiliz ve Anzak tarafındaki etkilerini detaylandırarak, özellikle karşı cepheden bakıldığında nasıl bir insanlık dramı yaşandığını gözler önüne serer. Benzer şekilde, Les Carlyon’un "Gallipoli" adlı kitabı , Avustralya ve Yeni Zelandalı askerlerin gözünden Çanakkale cephesini anlatan en kapsamlı eserlerden biridir. Edebi eserler açısından, Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun "Yaban"  adlı romanı, Çanakkale ve Kurtuluş Savaşı döneminde Anadolu insanının yaşadığı derin kırılmaları gözler önüne seren etkileyici bir yapıttır. Fahri Celal Göktulga’nın "Çanakkale’den Sonra"  adlı eseri, savaşın Anadolu üzerindeki etkilerini anlatan önemli romanlardan biridir. Yine Nuriye Yiğitler’in  “Çanakkale Çocukları”  adlı romanı bu konuda yazılmış önemli bir eserdir. Şiir sevenler için Mehmet Akif Ersoy’un "Çanakkale Şehitlerine" adlı şiiri , savaşın duygusal ve manevi yönünü en etkileyici şekilde anlatan eserlerden biridir. Benzer şekilde, Necmettin Halil Onan’ın "Bir Yolcuya" adlı şiiri , Çanakkale’nin vatan için ne ifade ettiğini en güçlü dizelerle anlatan eserlerden biri olarak öne çıkar. Son olarak, Çanakkale’yi daha yakından anlamak isteyenler için T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Çanakkale Savaşları ile ilgili yayımladığı arşiv belgeleri ve dijital kaynaklar  oldukça değerlidir.  Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi ve Harp Tarihi Müzesi’nin kaynakları, savaşın haritaları, komuta zinciri, günlükler ve belgeler açısından oldukça zengin bir içerik sunmaktadır. Özetle, Çanakkale üzerine okumalar yapmak isteyenler için hem akademik hem de edebi açıdan birçok önemli kaynak bulunmaktadır. Tarih, hatıralar, edebiyat ve şiir aracılığıyla bu destanı daha derinlemesine anlamak mümkündür. Okuyucuların ilgi alanlarına göre seçebileceği bu kaynaklar, Çanakkale’yi sadece bir savaş olarak değil, bir milletin var oluş mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak anlamalarına yardımcı olacaktır. Celal Erikan’ın “Çanakkale Savaşları” adlı kitabı, savaşın stratejik boyutlarını ayrıntılarıyla ele alan kapsamlı bir eserdir. Şevket Süreyya Aydemir’in “ Tek Adam”  (Mustafa Kemal Atatürk) Cilt 1 adlı kitabı ise Çanakkale Savaşı’ndaki Mustafa Kemal’in rolünü ve savaşın onun liderlik yolculuğundaki etkisini ele alır. Bunun yanı sıra, Eugene Rogan’ın “ Osmanlı'nın Çöküşü”  adlı çalışması, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı’nın genel durumunu ve Çanakkale cephesinin önemini uluslararası bir bağlamda ele almaktadır. Çanakkale’nin askeri yönünü Osmanlı ordusu açısından değerlendiren en önemli eserlerden biri Edward J. Erickson’ın Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World   War  ("Ölmek İçin Emir: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Ordusunun Tarihi")   adlı kitabıdır. Osmanlı komuta kademesinin savaş sırasındaki stratejilerini inceleyen bu eser, savaşın Osmanlı Devleti için ne ifade ettiğini anlamak açısından oldukça değerlidir. Yabancı tarihçilerin perspektifinden Çanakkale’ye bakmak isteyenler için Robert Rhodes James’in Gallipoli  ve Tim Travers’ın Gallipoli  1915 ("Gelibolu 1915" ) adlı kitapları, özellikle İtilaf Devletleri açısından savaşın nasıl yönetildiğini analiz etmektedir. Çanakkale Savaşı’nı anlamanın en iyi yollarından biri de savaş sırasında yazılmış hatırat ve günlükleri incelemektir. Rupert Brooke’un “ Çanakkale Günlükleri ”, savaşın bireysel deneyimler üzerindeki etkisini gözler önüne sererken, Osmanlı Genelkurmayı tarafından hazırlanan Harp Cerideleri (Savaş Günlükleri), savaşın resmi kayıtlarını içeren önemli bir birincil kaynaktır. Ali Rıza Berkmen’in “ Çanakkale Savaşında 27. Alay ve Mustafa Kemal”  adlı eseri, Mustafa Kemal’in Çanakkale’deki rolünü ayrıntılı bir şekilde ele alırken, General Sir Ian Hamilton’un “Gallipoli Diary”  ("Gelibolu Günlüğü") adlı hatıratı, İngiliz komutanın savaş sırasında aldığı kararları ve yaşadığı zorlukları anlatmaktadır. Bunların dışında Çanakkale’yi edebi açıdan anlamak isteyenler için de pek çok eser bulunmaktadır. Mehmet Niyazi’nin “Çanakkale Mahşeri” , savaşı roman diliyle anlatan ama belgelere dayalı bir kurguyla işleyen en önemli eserlerden biridir. Hüseyin Cahit Yalçın’ın “Çanakkale Askerine Dair Hikâyeler” adlı kitabı, savaş sırasında yaşanan bireysel kahramanlık öykülerine yer verirken, Taylan Kara’nın  “Çanakkale’ye Gitmek”  adlı romanı, günümüz insanının Çanakkale’yi anlama sürecini ele almaktadır. Görsel kaynaklar ve dijital arşivler de Çanakkale’yi anlamak açısından oldukça değerlidir. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın arşivleri, Çanakkale Savaşları’na dair belgeleri, haritaları ve fotoğrafları içeren önemli bir dijital kaynaktır. Ayrıca, Çanakkale Destanı Tanıtım Merkezi ve Harp Tarihi Müzesi, savaşın yaşandığı alanları birebir görmek ve gerçek hikâyeleri yerinde öğrenmek isteyenler için mutlaka ziyaret edilmesi gereken yerler arasındadır. Tüm bu kaynaklar, Çanakkale Savaşı’nı farklı yönleriyle ele alarak hem tarihsel gerçekleri hem de insani boyutları derinlemesine anlamamıza yardımcı olmaktadır. Çanakkale’yi yalnızca bir savaş olarak değil, bir milletin varoluş mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından biri olarak görmek için bu eserler mutlaka okunmalı ve araştırılmalıdır. Sami Paşazade Sezai’nin “Çanakkale’den Mektuplar”  adlı eseri, cephedeki askerlerin yazdığı mektupları derleyerek savaşın günlük yaşama etkilerini yansıtan önemli bir kaynak sunuyor. Çanakkale’yi edebi açıdan ele alan eserler arasında Hüseyin Cahit Yalçın’ın “ Çanakkale Askerine Dair Hikâyeler”  adlı kitabı, savaşın kahramanlık ve dram dolu yönlerini edebi bir dille anlatıyor. Adnan Özyalçıner’in “ Mehmet Akif ve Çanakkale Şehitlerine”  adlı kitabı, Mehmet Akif Ersoy’un ünlü şiirinin etrafında gelişen anlatıları ve yorumları inceliyor. Feridun Andaç’ın “ Çanakkale: Destan ve Gerçek”  adlı çalışması, Çanakkale üzerine yazılmış farklı anlatıları, şiirleri ve romanları bir araya getirirken, Sinan Meydan’ın “ Çanakkale Savaşları ve Atatürk”  adlı kitabı, savaşın tarihsel sürecini ve Mustafa Kemal’in oynadığı kritik rolü detaylandırıyor. Çanakkale’ye farklı bir perspektiften bakmak isteyenler için Jean Bou’nun “ The Ottoman Defence Against the Anzac Landing”  (" Osmanlı'nın Anzak Çıkarmasına Karşı Savunması ") adlı kitabı, Anzak askerlerinin gözünden savaşı ele alan değerli bir çalışma niteliği taşıyor. Çanakkale Savaşı’nı görsel ve dijital kaynaklar aracılığıyla deneyimlemek isteyenler için T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Arşivi, savaşın belgelerini, haritalarını ve fotoğraflarını içeren geniş bir dijital veri kaynağı sunuyor. Tolga Örnek’in Gelibolu adlı 2005 yapımı belgeseli, savaşın hem Osmanlı hem de İtilaf Devletleri açısından nasıl yaşandığını belgesel diliyle ele alırken, Peter Weir’in 1981 yapımı Gallipoli adlı filmi, Avustralyalı askerlerin gözünden savaşın nasıl bir trajediye dönüştüğünü anlatıyor. Bu kaynaklar, Çanakkale Savaşı’nı akademik, tarihsel, edebi ve görsel yönleriyle keşfetmek isteyenler için kapsamlı bir rehber oluşturuyor. Savaşın yalnızca askeri bir başarı değil, aynı zamanda milletin kimliğinin ve bağımsızlık ruhunun şekillendiği bir dönüm noktası olduğunu anlamak için bu eserler mutlaka incelenmeli. Çanakkale, geçmişte kazanılan bir zafer olmanın ötesinde, bugün ve gelecek için güçlü bir ders niteliği taşıyor. Sayısız esere konu olan Çanakkale Savaşıyla ilgili  olarak Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk adlı eserini de  anmadan geçmeyelim. Nutuk, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecini ve Milli Mücadele’yi anlatan en önemli tarihsel belgelerden biridir. 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Partisi'nin II. Büyük Kongresi’nde Atatürk tarafından okunan Nutuk, 1919’dan başlayarak 1927’ye kadar geçen süreci, yani Osmanlı’nın çöküşü, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş aşamalarını kapsamlı bir şekilde ele alır. Nutuk’ta Çanakkale Savaşı doğrudan uzun uzun anlatılmasa da, savaşın ilerleyen yıllarda Atatürk’ün liderliğine giden yolda önemli bir basamak olduğu görülmektedir. Çanakkale’de gösterdiği askeri başarı ve liderlik, hem Osmanlı ordusu içinde hem de halk nezdinde onu ön plana çıkarmış, daha sonra Milli Mücadele’nin lideri olarak kabul edilmesine büyük katkı sağlamıştır. Çanakkale Savaşı, Nutuk’ta dolaylı olarak Kurtuluş Savaşı’nın ve bağımsızlık ruhunun temel taşlarından biri olarak değerlendirilebilir. Atatürk’ün Çanakkale’de kazandığı tecrübeler, savaş stratejisi, disiplin anlayışı ve askerî öngörüsü, ilerleyen yıllarda Kurtuluş Savaşı’nın yönetilmesinde büyük bir rol oynamıştır. Çanakkale Zaferi’nin Atatürk açısından taşıdığı anlamı en iyi ifade eden sözlerinden biri şudur: “ Çanakkale muharebeleri, Türk askerinin ruh kudretini gösteren şayanı hayret ve tebrik bir misaldir. Emin olmalısınız ki, Çanakkale muharebelerini kazandıran bu yüksek ruhtur.” Bu söz, Atatürk’ün Çanakkale Zaferi’nin yalnızca askeri bir başarı olmadığını, aynı zamanda Türk milletinin bağımsızlık ruhunun bir göstergesi olduğunu vurguladığını gösterir. Dolayısıyla, Çanakkale Savaşı’nı ve Atatürk’ün bu savaştaki rolünü anlamak isteyenlerin Nutuk’u okuması, onun düşünce dünyasını, liderlik anlayışını ve Milli Mücadele’ye giden yolda Çanakkale’nin nasıl bir öneme sahip olduğunu kavramaları açısından büyük önem taşımaktadır.     *Bülent Ecevit'in Çanakkale şiirinden. #ÇanakkaleGeçilmez #18Mart1915 #ÇanakkaleZaferi #TariheNotDüştük #Vatanİçin #ŞehitlerÖlmez #BirDestanınİzinde #ÇanakkaleRuhu #UnutmadıkUnutmayacağız #TarihVeHafıza #Ecdadımızınİzinde #ÇanakkaleHatıraları #Zaferinİzinde #KültürelMiras #MilliMücadeleRuhu #TarihBilinci #VatanSevgisi #ÇanakkaleŞehitleri #KahramanlıkDestanı #ÇanakkaleTarihi