Kazdağları’ndan Yükselen BİLGECE Düşünce

Sinan Kahyaoğlu ile Felsefenin İnsan Yüzü

Tahtakuşlar Köyü’nden başlayıp Antik Yunan’dan yapay zekâ çağının krizlerine uzanan uzun bir düşünce yolculuğu… Sinan Kahyaoğlu, felsefeyi akademik duvarların dışına taşıyarak Edremit Körfezi’nin kahvelerinde, sahillerinde ve insan hikâyelerinde yeniden kuruyor. “İnsan düşündüğü anda zaten felsefenin içindedir” diyen Kahyaoğlu ile; korkuyu, devleti, inancı, özgürlüğü ve modern insanın yalnızlığını konuştuk.

Felsefe sizin için akademik bir alan mıydı, yoksa hayatı anlamaya dönük kişisel bir ihtiyaç mı?

Felsefe benim hayatıma üniversitede bir ders olarak girdi ama kısa sürede yalnızca ders olmaktan çıktı. Necatibey Eğitim Fakültesi’nde Düşünce Tarihi dersini dinlerken fark ettim ki insan aslında düşünmeden yaşayamıyor. Köyde, kahvede, öğretmenler odasında ya da zeytinlikte bile insanlar sürekli hayatı yorumluyor. Kimi kader diyor, kimi alın teri diyor, kimi devlet diyor, kimi nasip diyor. Yani insanlar farkında olmadan zaten felsefe yapıyor.

Benim için mesele akademik görünmek olmadı hiçbir zaman. Edremit Körfezi’nde yaşayan insanların hayatına baktığınızda zaten felsefenin hammaddesini görüyorsunuz. Bir zeytin üreticisinin kuraklığa bakışı bile aslında varlık felsefesidir. Bir emeklinin adalet arayışı siyaset felsefesidir. Bir annenin evladına öğrettiği şey ahlaktır. Felsefe üniversite duvarlarının içine kapanırsa canlılığını kaybeder.

Bu yüzden kitapta özellikle konuşma sıcaklığını korumaya çalıştık. Çünkü ben felsefeyi sadece akademik kürsülerde değil; Güre sahilinde, köy kahvesinde, Küçükkuyu’da yapılan sohbetlerde de gördüm. Bu kitap biraz da o yerel düşünme geleneğinin izlerini taşıyor.

Bu kitabın ortaya çıkışında Edremit Körfezi’nin nasıl bir etkisi oldu?

Edremit Körfezi insanı düşünmeye zorlayan bir coğrafya. Bir yanında Kazdağları var, bir yanında deniz. Antandros gibi antik kentlerin üzerinde yaşıyoruz. Assos’a gidiyorsunuz, Aristoteles’in yürüdüğü taşlara basıyorsunuz. Böyle bir coğrafyada insan ister istemez tarihle ve düşünceyle temas ediyor.

Bizim toplantılarımız da zaten biraz bunun ürünüydü. Altınoluk, Güre, Burhaniye, Küçükkuyu hattında yıllarca haftalık felsefe toplantıları yaptık. Emekli öğretmenler, mühendisler, ev kadınları, öğrenciler, doktorlar aynı masaya oturuyordu. O toplantılarda şunu gördüm: Anadolu insanının düşünmeye çok güçlü bir yatkınlığı var ama ona yukarıdan bakılmadan yaklaşılması gerekiyor.

Kitapta yerel sıcaklığın korunmasının nedeni de bu. Çünkü bu metinler büyük ölçüde Edremit Körfezi’nde yapılan düşünce sohbetlerinden doğdu. Bir anlamda bu kitap yalnızca filozofların değil; Körfez insanının düşünme biçiminin de kaydı oldu.

Sizce insanlar neden bugün yeniden felsefeye yöneliyor?

Çünkü modern insan çok yoruldu. Teknoloji arttı ama huzur artmadı. İnsanlar bilgiye ulaşıyor ama anlam bulmakta zorlanıyor. Özellikle pandemi sonrası dönemde insanlar yalnızlığı, ölümü ve belirsizliği daha yoğun hissetmeye başladı. İşte tam burada felsefe yeniden önem kazandı.

Eskiden insanlar daha çok “nasıl yaşarım” diye soruyordu; bugün “niye yaşıyorum” sorusu öne çıkıyor. Bu çok önemli bir kırılma. Çünkü modern hayat insanı sürekli hızlandırıyor ama düşünmeye fırsat bırakmıyor. Felsefe ise insanı durdurup yeniden düşündürüyor.

Ben toplantılarda şunu gördüm: İnsanlar filozof isimlerinden korkuyor ama aslında anlattığınız mesele kendi hayatlarıyla ilgiliyse çok dikkatle dinliyorlar. Özgürlük, korku, devlet, din, mutluluk, yalnızlık… Bunlar herkesin yaşadığı problemler. Felsefe bu yüzden yeniden ihtiyaç haline geliyor.

Kitapta özellikle konuşma sıcaklığını korumak istemenizin nedeni neydi?

Çünkü düşünce yalnızca kusursuz cümlelerden oluşmaz. İnsan bazen düşünürken tekrar eder, bazen durur, bazen yeni bir soruya geçer. Ben sunumlarda bunu özellikle doğal bırakmaya çalışıyordum. Çünkü canlı düşünce biraz da dağınık akar.

Yazıya aktarırken tabii ki ciddi bir düzenleme yapıldı. Tekrarlar temizlendi, kopukluklar giderildi. Ama tamamen akademik bir dil kullanılsaydı bu metinlerin ruhu kaybolurdu. Ben felsefenin yalnızca uzmanların konuştuğu steril bir alan olmasını istemiyorum.

Körfez’de yapılan sohbetlerde insanlar çay içerken Karl Marx tartışıyordu, bazen Friedrich Nietzsche konuşuluyordu, bazen ölüm korkusu üzerinden Jean-Paul Sartre’a geliyorduk. Bu doğallık kitapta da hissedilsin istedim. Çünkü felsefe yaşayan bir şeydir.

Kitapta sizi en çok etkileyen bölüm hangisi oldu?

Sanırım varlık felsefesi. Çünkü insanın en temel sorusu orada başlıyor: “Ne vardır?” Bu soru çok eski ama hâlâ çok canlı. Özellikle Herakleitos ile Parmenides arasındaki çatışma beni hep etkiler. Birisi “her şey değişiyor” diyor, diğeri “gerçek olan değişmez” diyor.

Aslında bugün de aynı problemi yaşıyoruz. Teknoloji sürekli değişiyor, hayat hızlanıyor ama insanın içindeki bazı meseleler değişmiyor. Ölüm korkusu değişmiyor, yalnızlık değişmiyor, anlam arayışı değişmiyor.

Kazdağları’na baktığınızda bunu hissediyorsunuz. Binlerce yıldır orada duran bir doğa var ama insanların hayatı sürekli akıp gidiyor. Varlık felsefesi biraz da bu gerilimdir: değişen insan ile daha büyük bir düzen arasındaki ilişki.

3500 Yıllık Edremit Tarihi yazarı olarak ve diğer 19 kitabımızla, kaderdaş yayıncım Halil Gökhan ile bize "uygun" görülen masada Edremit "Kitap Fuarı"nda...

Sizce Anadolu’da felsefe geleneği yeterince görünür mü?

Hayır, görünür değil ama güçlü biçimde var. Anadolu insanı düşündüğünden daha derin bir düşünme pratiğine sahip. Özellikle köy kahvelerinde yapılan sohbetlere dikkat edin; kader, devlet, adalet, ölüm, din sürekli konuşulur. Bunlar zaten felsefenin temel meseleleri.

Sorun şu: Biz uzun yıllar felsefeyi yalnızca Batılı akademik bir alan gibi sunduk. Oysa Anadolu’da çok güçlü bir sözlü düşünce geleneği var. Aşıklar, ozanlar, tasavvuf geleneği, halk hikâyeleri… Bunların hepsi düşünce taşıyor.

Ben Tahtakuşlar’dan çıkıp felsefe anlatırken biraz da bunu göstermek istedim. Felsefe yalnızca büyük şehirlerde yaşayan insanların işi değil. Zeytin toplayan bir insan da hayat üzerine çok güçlü sorular sorabilir.

Felsefe ile din arasında nasıl bir ilişki görüyorsunuz?

Ben bu ilişkiyi çatışmadan çok gerilim olarak görüyorum. İnsan tarih boyunca hem inanmak hem anlamak istemiştir. Din daha çok kutsal olana dayanırken, felsefe sorgulamaya dayanır. Ama ikisi de insanın anlam arayışından doğar.

Özellikle Farabi, İbn Sina ve İbn Rüşd gibi düşünürler bu dengeyi kurmaya çalıştı. Onlar aklı dışlamadan inancı anlamaya yöneldiler. Bu çok önemli bir mirastır.

Ben kitapta din felsefesini anlatırken herhangi bir inancı yüceltmek ya da küçümsemek istemedim. Daha çok insanın kutsal olanla kurduğu düşünsel ilişkiyi göstermeye çalıştım. Çünkü din yalnızca inanç değil; aynı zamanda kültür, korku, umut ve aidiyet meselesidir.

Günümüzde sizi en çok düşündüren felsefi problem nedir?

Teknoloji ve insan ilişkisi. Özellikle yapay zekâ, sosyal medya ve dijital hayat insanın düşünme biçimini değiştiriyor. İnsan artık sürekli ekrana bakıyor ama daha az düşünüyor gibi geliyor bana.

Eskiden insanlar uzun sohbetler yapardı. Şimdi herkes hız içinde yaşıyor. Bilgi arttı ama dikkat azaldı. Bu durum beni düşündürüyor. Çünkü düşünmek biraz yavaşlamayı gerektirir.

Çağdaş düşünürleri bu yüzden önemli buluyorum. Modern insanın yorgunluğunu çok doğru analiz ediyorlar. Bugün insan dış baskıyla değil, kendi performans baskısıyla tükeniyor.

Sizce bu kitap en çok kimlere hitap ediyor?

Öncelikle felsefeden korkan insanlara. Çünkü Türkiye’de insanlar filozof isimlerini görünce hemen uzaklaşıyor. Oysa mesele isimlerde değil, sorularda. İnsan zaten hayatın içinde bu sorularla karşılaşıyor.

Bu kitabın lise öğrencisine de, emekliye de, öğretmene de hitap etmesini istedim. Çünkü dilin mümkün olduğunca anlaşılır olmasına dikkat ettik. Akademik gösterişten özellikle kaçındık.

Benim için en değerli şey şu olur: Bir okur kitabı bitirdiğinde “Ben de düşünmeye başlayabilirim” hissine ulaşsın. Çünkü felsefenin gerçek başlangıcı budur.

Son olarak, sizin için felsefenin tek cümlelik karşılığı nedir?

Felsefe insanın kendisini kandırmadan düşünmeye çalışmasıdır. Çünkü insan çoğu zaman hazır cevapların içine sığınmak ister. Felsefe ise o konforu bozar.

Bazen Güre sahilinde yürürken, bazen Tahtakuşlar’da bir kahvede otururken şunu düşündüm: İnsan aslında en çok kendisini anlamakta zorlanıyor. Dünyayı açıklamak bazen daha kolay. Ama insanın kendi korkularını, arzularını ve yalnızlığını anlaması çok zor.

Bu yüzden felsefe benim için yalnızca bilgi değil; insanın kendisine karşı dürüst olma çabasıdır. Ve galiba bu çaba hiçbir zaman tamamen bitmeyecek.

SATIN AL

Bilgece

TRY 600.00

Satın Al

#bilgelik #felsefe #düşünce #kitap #edebiyat #yaşam #hayat #anlam #bilgi #kültür #sanat #insan #psikoloji #tarih #sokrates #platon #nietzsche #varoluş #kendinigeliştir #zihin #okumak #kitapsever #yazar #aydınlanma #modernhayat #bilim #ruh #farkındalık #yaşambilgeliği #derindüşünce